Türkiye genelindeki ATM’lerde küçük banknot kullanımının azaltılması, vatandaşın nakit paraya erişiminde yeni sorunları beraberinde getirdi. Birçok bankada 5, 10 ve 20 TL’lik banknotların ardından 50 TL’nin de ATM sistemlerinden çıkarılmaya başlanmasıyla, en düşük para çekme limitleri fiilen 100 TL’ye yükseldi.
Özellikle düşük tutarlı günlük harcamalarda kullanılan küçük banknotların azalması; öğrenciler, emekliler, dar gelirliler ve küçük esnaf açısından yeni bir ödeme krizine neden oldu. Sabah yapılan temel alışverişlerden toplu taşıma ödemelerine kadar birçok alanda nakit sıkıntısı yaşanmaya başladı.
Küçük harcamalarda nakit sorunu büyüyor
ATM’lerde küçük kupürlerin azalması en çok 20-50 TL bandındaki günlük harcamaları etkiledi. Simit, dolmuş ücreti, ulaşım kartı dolumu veya küçük market alışverişleri gibi ödemelerde vatandaşlar para üstü bulmakta zorlanmaya başladı.
Özellikle hesabında düşük bakiye bulunan vatandaşların yaşadığı sorun dikkat çekiyor. Hesabında 40 TL veya 70 TL gibi tutar bulunan kullanıcılar, ATM’lerin minimum çekim limitleri nedeniyle paralarına erişemiyor.
Bu durumun özellikle öğrenciler ve dar gelirli vatandaşlar üzerinde doğrudan etkili olduğu belirtiliyor. Nakit kullanımının yoğun olduğu semt pazarları ve küçük esnaf alışverişlerinde ödeme süreçleri daha da zorlaşmış durumda.
Esnaf para üstü bulmakta zorlanıyor
Küçük banknot sıkıntısından en fazla etkilenen kesimlerin başında bakkallar, pazarcılar, tekel bayileri ve eczaneler geliyor. Gün içinde para üstü verebilmek için çevreden bozuk para toplamaya çalışan esnafın, mesaiye başka işletmelerden para bozdurarak başladığı ifade ediliyor.
Özellikle küsuratlı alışverişlerde yaşanan sorunların vatandaş ile esnaf arasında zaman zaman tartışmalara neden olduğu belirtiliyor. Eczanelerde ilaç fark ücretleri veya pazarlardaki gramaj kaynaklı fiyat farklılıkları ödeme anında yeni sorunlar oluşturuyor.
Nakit dolaşımındaki daralma nedeniyle bazı küçük işletmelerin satış süreçlerinde yavaşlama yaşandığı da ifade ediliyor.
“ATM haznelerinin fiziki sınırı var”
Ekonomist Ahmet Karaoğlu, yaşanan sorunun yalnızca bankaların operasyonel tercihi olmadığını, yüksek enflasyonun banknot kullanım yapısını değiştirdiğini söyledi.
Karaoğlu, ATM haznelerinin sınırlı kapasiteye sahip olduğunu belirterek, işlem tutarlarının yükselmesi nedeniyle bankaların 100 ve 200 TL’lik banknotlara daha fazla yer ayırmak zorunda kaldığını ifade etti.
Ancak bu durumun sokaktaki ekonomik etkisinin büyüdüğünü vurgulayan Karaoğlu, küçük banknot eksikliğinin fiyatların yukarı yuvarlanmasına neden olduğunu ve bunun dar gelirli vatandaş için “gizli enflasyon” etkisi oluşturduğunu dile getirdi.
Sokak ekonomisi için uyarı yapıldı
Uzmanlar, küçük kupür eksikliğinin özellikle nakit kullanımının yoğun olduğu alanlarda ticaret akışını bozabileceğine dikkat çekiyor.
Ekonomist Ahmet Karaoğlu, öğrenciler ve emekliler gibi düşük bakiyelerle işlem yapan vatandaşların ATM erişim sorununun büyüdüğünü belirterek, küçük esnafı rahatlatacak yeni bir nakit akışı planlamasına ihtiyaç olduğunu söyledi.
Küçük banknot dolaşımının yetersiz kalmasının uzun vadede sokak ekonomisinde ödeme krizlerini artırabileceği ve kayıt dışı nakit hareketlerini daha da zorlaştırabileceği değerlendiriliyor.
