Türkiye genelinde kışlık hububat ekilişlerinin büyük ölçüde tamamlandığı dönemde, Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), Fenolojik Değerlendirme – Hububat ve Bakliyatta Yağış, Ekiliş ve Gelişim Analiz Raporunu yayımladı. Raporda yağışlardaki bölgesel azalış, su yılı verileri, hububatın fenolojik durumu ve ürün desenindeki kaymalar ayrıntılı biçimde ele alındı.
Aralık yağışları birçok bölgede normalin altında
Rapora göre Aralık ayı yağışları, Karadeniz ve Doğu Anadolu’da normallerine göre yüzde 7–11 artarken, diğer tüm bölgelerde yüzde 17–45 azalış gösterdi. Geçen yılın aynı dönemine kıyasla ise Karadeniz, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yüzde 37–77 artış; diğer bölgelerde yüzde 10–62 azalış kaydedildi.
Su yılı yağışları tüm bölgelerde uzun yıllar ortalamasının altında kaldı. Normaline göre yağışlar yüzde 11–34 azalırken, en yüksek düşüş yüzde 34 ile Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde gerçekleşti.
Hububatta dormansi ve don riski
TMO değerlendirmesine göre Aralık sonu ve Ocak başında alınan yağışlar, özellikle geç ekim yapılan alanlarda çıkışları destekledi. Ancak düşük hava sıcaklıkları nedeniyle birçok bölgede hububat bitkilerinin dormansi dönemine girdiği gözlemlendi.
Kar örtüsünün bulunduğu alanlarda hububatın soğuk stresine karşı korunduğu, kar örtüsünün yetersiz olduğu bölgelerde ise Ocak ayı itibarıyla zirai don riskinin yakından izlenmesi gerektiği vurgulandı.
Bölgelere göre fenolojik gelişim farklı
Hububatın gelişimi; iklim koşulları, ekim zamanı ve rakıma bağlı olarak bölgesel farklılıklar gösteriyor. Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’da erken ekim yapılan ve düşük rakımlı alanlarda kardeşlenme sürecine girildiği belirtilirken; İç Anadolu, Karadeniz’in iç kesimleri ve Doğu Anadolu’da bitkilerin çimlenme–çıkış veya erken yapraklı dönemde dormansiye geçtiği ifade edildi.
Raporda ayrıca İç Anadolu’da köstebek ve yer yer fare zararında artış görüldüğüne dikkat çekildi.
Ürün deseninde arpa ve ekmeklik buğday öne çıktı
TMO raporunda, meteorolojik kuraklık, su kısıtı, artan girdi maliyetleri ve fiyat belirsizlikleri nedeniyle ülke genelinde arpa ve ekmeklik buğday lehine belirgin bir yönelim olduğu kaydedildi. Ayçiçeği, pamuk ve mısırdan buğday ve arpaya geçişin Marmara, Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu’da yaygınlaştığı belirtildi.
Makarnalık buğdaydan ekmeklik buğday ve arpaya geçiş özellikle İç Anadolu, Ege ve Akdeniz’de öne çıkarken; İç Anadolu’da yağış belirsizliği nedeniyle nadas alanlarının arttığı vurgulandı.
Kırmızı mercimekte ciddi artış bekleniyor
Bakliyat değerlendirmesinde, kırmızı mercimek ekilişlerinin büyük bölümünü barındıran Güneydoğu Anadolu Bölgesi için dikkat çekici tespitler paylaşıldı. Diyarbakır’da fiyat avantajı ve münavebe nedeniyle buğday ve arpadan kırmızı mercimeğe ciddi bir kayış olduğu, Şanlıurfa ve Batman’da da yüzde 10’a varan geçişler yaşandığı bildirildi.
Gaziantep’te baraj doluluk oranlarının düşük olması ve sulama kısıtları nedeniyle de kırmızı mercimek ekilişlerinde artış beklendiği ifade edildi. Bölge genelinde, geçen yıla kıyasla kırmızı mercimek ekilişlerinde belirgin artış öngörülüyor.
Nohut ekilişlerinde artış eğilimi
TMO’nun değerlendirmesine göre nohut ekilişleri Diyarbakır, Adıyaman ve Mardin’de Aralık ayı ortasından itibaren başladı. Bazı alanlarda kar yağışı nedeniyle ekilişlerin ertelendiği, genel olarak hastalık ve zararlı baskısının düşük seyrettiği kaydedildi.
Münavebe ve maliyet avantajı nedeniyle nohut ekilişlerinde de ılımlı bir artış beklendiği belirtilirken, nihai tablonun ekilişlerin tamamlanmasının ardından netleşeceği ifade edildi.
Verimi belirleyecek kritik dönem
Raporda, Türkiye genelinde hububat üretiminde ekiliş alanları açısından arpa ve ekmeklik buğdayın ağırlığının arttığı, pamuk ve mısır gibi ürünlerde ise göreceli daralma yaşandığı değerlendirildi. Nihai verim ve üretim miktarlarının; Ocak–Mart yağışlarının miktarı ve dağılımı, kar örtüsünün sürekliliği ve bahar yağışlarının zamanlamasına bağlı olacağı vurgulandı.
