Avustralya’da kanserle mücadele eden bir köpek için geliştirilen deneysel tedavi, bilim dünyasında dikkat çeken bir gelişmeye dönüştü. Yapay zeka desteğiyle tasarlanan kişiselleştirilmiş mRNA kanser aşısı, Rosie adlı köpekteki tümörün önemli ölçüde küçülmesini sağladı.
Teknoloji girişimcisi Paul Conyngham tarafından başlatılan bu sıra dışı süreç, hem veterinerlik alanında hem de insan kanser araştırmalarında yeni bir yaklaşımın mümkün olabileceğini gösterdi. Uzmanlar, kişiselleştirilmiş mRNA tedavilerinin gelecekte hem hayvanlar hem de insanlar için umut vadeden bir yöntem olabileceğini belirtiyor.
Rosie’ye mast hücreli kanser teşhisi kondu
Sekiz yaşındaki Rosie, 2019 yılında Sidney’de bir hayvan barınağından sahiplenildi. Ancak 2024 yılında Rosie’ye ölümcül mast hücreli kanser teşhisi kondu.
Uygulanan kemoterapi ve ameliyatlar tümörlerin büyümesini yavaşlattı ancak tamamen ortadan kaldıramadı. Bunun üzerine Rosie’nin sahibi farklı tedavi seçenekleri aramaya başladı.
Yapay zeka ile başlayan araştırma süreci
Conyngham, tedavi seçeneklerini araştırırken yapay zeka araçlarından yararlandı. Bu süreçte ChatGPT ile yaptığı araştırmalar sonucunda immünoterapi temelli bir yaklaşım üzerinde çalışmaya başladı.
Yapay zeka önerileri doğrultusunda Conyngham, University of New South Wales bünyesindeki Ramaciotti Centre for Genomics ile iletişime geçti. Merkezin yöneticisi ve hesaplamalı biyoloji uzmanı Martin Smith başlangıçta talebi sıra dışı bulduklarını söyledi.
DNA analizleri ile mutasyonlar belirlendi
Rosie’nin sağlıklı dokusundan ve tümöründen alınan DNA örnekleri analiz edilerek kanserle ilişkili mutasyonlar belirlenmeye çalışıldı. Genetik dizileme işlemi yaklaşık 3 bin dolar maliyetle gerçekleştirildi.
Conyngham ayrıca protein yapılarını tahmin eden yapay zeka sistemi AlphaFold kullanarak mutasyona uğramış proteinleri analiz etti. Bu sayede potansiyel tedavi hedefleri belirlenebildi.
Rosie için özel mRNA kanser aşısı tasarlandı
Başlangıçta ekip bir immünoterapi ilacını kullanmayı planladı. Ancak ilgili ilaç şirketi deneysel kullanım için gerekli izni vermedi.
Bunun üzerine araştırmacılar nano-ilaç uzmanı Pall Thordarson ile çalışarak Rosie’ye özel bir mRNA kanser aşısı tasarladı. Thordarson, bunun bir köpek için geliştirilen ilk kişiselleştirilmiş kanser aşılarından biri olduğunu belirtti.
Deneysel tedavi olumlu sonuç verdi
Aşının hazırlanmasının ardından etik izin süreci başlatıldı. Tedavi sürecinde Rachel Allavena liderliğinde Queensland Veterinerlik Bilimleri Okulu’nda çalışmalar yürütüldü.
Rosie ilk aşı dozunu aralık ayında aldı ve ardından güçlendirici dozlar uygulandı. Araştırmacılara göre büyük tümörlerden biri yaklaşık yarı yarıya küçüldü ve köpeğin enerji seviyesi belirgin şekilde arttı.
Kişiselleştirilmiş tedaviler insanlara da umut olabilir
Rosie’nin tedavisi, David Thomas gibi kanser araştırmacılarının da dikkatini çekti. Uzmanlar, bu örneğin “vatandaş bilimi”nin potansiyelini gösterdiğini belirtiyor.
Araştırma ekibi şimdi ilk tedaviye yanıt vermeyen başka bir tümörü hedefleyen ikinci bir kişiselleştirilmiş aşı üzerinde çalışıyor. Bilim insanlarına göre bu tür tedaviler gelecekte hem evcil hayvanlarda hem de insanlarda kanserle mücadelede yeni bir dönemin kapısını aralayabilir.
