Türkiye'de tütün ve tütün ürünleri kullanımına ilişkin 17 yıllık veriler, kadınlardaki dikkat çekici artışı ortaya koydu. Sağlık Bakanlığı verileri ile Türkiye İstatistik Kurumunun 2025 Türkiye Sağlık Araştırması sonuçlarına göre, 2008'de yüzde 15,2 olan kadınlarda tütün kullanım oranı 2025'te yüzde 20,6'ya yükseldi. Aynı dönemde erkeklerde kullanım oranı yüzde 47,9'dan yüzde 46'ya geriledi.
Kadınlarda tütün kullanımı 5,4 puan yükseldi
Türkiye'de 15 yaş ve üzerindeki nüfusta 2025 itibarıyla tütün ürünü kullanım oranı erkeklerde yüzde 46, kadınlarda yüzde 20,6 olarak hesaplandı. Toplam tütün kullanım oranı ise 2008'deki yüzde 31,2 seviyesinden 2025 yılında yüzde 33,2'ye çıktı.
Cinsiyetlere göre 17 yıllık değişim farklı bir tablo ortaya koydu. Erkeklerde oran yüzde 47,9'dan yüzde 46'ya gerilerken, kadınlarda yüzde 15,2'den yüzde 20,6'ya yükselerek yaklaşık yüzde 35'lik artış gösterdi. Böylece kadınlarda tütün kullanım oranındaki artış 5,4 yüzde puanına ulaştı.
Tütün kaynaklı sağlık yükü devam ediyor
Tütün kullanımı, dünyada önlenebilir hastalık ve ölüm nedenlerinin başında gelen risk faktörleri arasında bulunuyor. Paylaşılan verilere göre tütün kullanımı kronik hastalıkların yaklaşık dörtte biriyle ilişkilendirilirken, akciğer kanserlerinin büyük bölümünde de önemli bir risk faktörü olarak öne çıkıyor.
Dünyada her yıl yaklaşık 7 milyon kişinin tütün kullanımına bağlı nedenlerle hayatını kaybettiği, bu ölümlerin yaklaşık 1,6 milyonunun pasif etkilenimle bağlantılı olduğu belirtiliyor. Türkiye'de ise yaklaşık 25 bini pasif etkilenim kaynaklı olmak üzere yılda yaklaşık 125 bin ölümün tütünle ilişkilendirildiği bildiriliyor.
Pasif etkilenim de önemli sağlık riski oluşturuyor
Türkiye'de 2024 yılı ölüm nedenleri incelendiğinde dolaşım sistemi hastalıkları, iyi ve kötü huylu tümörler ile solunum sistemi hastalıklarının toplam ölümler içindeki payının yüzde 67,3'e ulaştığı belirtiliyor. Tütün kullanımı bu hastalık gruplarının önemli risk faktörleri arasında yer alıyor.
Tütün dumanına maruz kalmak yalnızca tütün ürünü kullanan kişileri değil, aynı ortamda bulunan çocukları, gençleri, aile bireylerini ve çalışanları da etkiliyor. Pasif maruziyetin kalp ve damar hastalıkları, solunum sistemi rahatsızlıkları ve akciğer kanseri başta olmak üzere çok sayıda sağlık sorunuyla ilişkili olduğu biliniyor.
Tütünle Mücadele Timleri 1 milyondan fazla kişiye ulaştı
Sağlık Bakanlığı, tütün kullanımının azaltılması ve sigarayı bırakmak isteyen vatandaşların desteklenmesi amacıyla tüm il ve ilçelerde Tütünle Mücadele Timleri ile Mobil Sigara Bırakma Polikliniklerinin çalışmalarını sürdürüyor. 1 Eylül 2025'ten itibaren oluşturulan timlerin bugüne kadar 1 milyondan fazla vatandaşa ulaştığı bildirildi.
Saha çalışmalarında vatandaşlara tütün kullanımının zararları ve pasif etkilenim konusunda bilgi verilirken, sigarayı bırakmak isteyenler sağlık hizmetlerine yönlendiriliyor. Mobil Sigara Bırakma Poliklinikleri aracılığıyla da vatandaşların hekimlere ulaşması ve danışmanlık hizmetinden yararlanması sağlanıyor.
Dumansız hava sahasında çapraz denetim dönemi
Tütün ürünü kullanmayanlar başta olmak üzere toplumun tamamını tütün dumanından korumayı amaçlayan Dumansız Hava Sahası uygulaması kapsamında denetim ve bilgilendirme çalışmaları da devam ediyor. Denetimlerde uygulama birliğini güçlendirmek amacıyla iller arasındaki iş birliği artırılarak çapraz denetim uygulamasına geçildi.
Sahada görev yapan ekipler, vatandaşları pasif etkilenimin zararları ve dumansız ortamların önemi konusunda bilgilendiriyor. Vatandaşlardan gelen bildirimler de değerlendirilerek tütün denetim ekipleri tarafından gerekli kontroller gerçekleştiriliyor.
Çocuk ve gençlerin tütün ürünlerine erişimi hedefte
2024-2028 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı'nda çocuk ve gençlerin tütün ürünlerinden korunması ile bu ürünlere erişimlerinin engellenmesi ayrı bir başlık altında ele alınıyor. Bu doğrultuda öğrencilere, öğretmenlere ve velilere yönelik koruyucu ve önleyici eğitim çalışmaları yürütülüyor.
Çalışmalar; Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Türkiye Yeşilay Cemiyeti, Yükseköğretim Kurulu, üniversiteler ile Gençlik ve Spor Bakanlığının iş birliğinde sürdürülüyor. Programlarla özellikle çocukların ve gençlerin tütün ürünlerine başlamasının önüne geçilmesi ve tütünün zararları konusunda erken yaşta farkındalık oluşturulması hedefleniyor.
Üniversiteler için Dumansız Kampüs modeli
Üniversitelerde tütün kullanımının ve tütün ürünlerinin görünürlüğünün azaltılması amacıyla “Dumansız Kampüs” uygulaması da hayata geçiriliyor. Uygulamaya yönelik kriterler, esaslar ve rehber hazırlanarak yükseköğretim kurumlarında ortak bir model oluşturulması amaçlandı.
Dumansız Kampüs modeliyle üniversitelerde sigara bırakma hizmetlerinin yaygınlaştırılması, kapalı ve açık alanlarda tütün kullanımının sınırlandırılması ve tütün ürünlerinin görünürlüğünün azaltılması hedefleniyor. Çalışmaların özellikle tütün endüstrisinin hedef kitlesi içerisinde bulunan gençlerin korunmasına katkı sağlaması amaçlanıyor.
