İstanbul’da meydana gelen son depremin ardından, sosyal medyada dolaşıma giren bazı iddialar kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Özellikle “GPS SATURN gemisi depremi tetikledi mi?” sorusu pek çok kişi tarafından sorgulanmaya başlandı. Tartışmaların odağındaki geminin Marmara Denizi’nde faaliyet yürüttüğü ve depreme sebep olduğu yönündeki söylemler hızla yayılırken, resmi kurumlardan konuya ilişkin açıklamalar gecikmedi. Peki, GPS SATURN gemisi ne amaçla kullanılıyor? Gerçekten sismik bir gemi mi? Özellikleri neler? Depremle ilişkisi olabilir mi?
GPS SATURN nedir, hangi amaçla kullanılıyor?
GPS SATURN isimli platform, kamuoyunda genellikle sondaj gemisi olarak bilinse de, bir sismik araştırma veya aktif enerji üretim platformu değildir. Denizcilik kayıtlarına göre bu gemi, geçmişte çeşitli offshore (deniz üstü) enerji ve altyapı projelerinde kullanılan bir platform türüdür. Ancak bu tür platformlar, doğrudan fay hatlarında veya aktif tektonik bölgelerde sismik faaliyet yürütme kapasitesine sahip değildir.
Geminin daha önce Türkiye’de BOTAŞ Kuzey Marmara Doğalgaz Depolama Projesi kapsamında, Jack-Up tipi sondaj platformu olarak destek hizmeti sunduğu belirtilmiştir. Bu görev, deniz tabanına yerleştirilen sabit ayaklar üzerinde çalışmak üzerine kuruludur ve doğrudan yer kabuğunda sismik hareket tetikleyecek bir faaliyet yapmaz.
GPS SATURN gemisi sismik araştırma yapabilir mi?
Sismik araştırma gemileri, genellikle özel donanımlara sahip olup deniz altındaki yer şekillerini, katman yapısını ve potansiyel enerji kaynaklarını incelemek amacıyla kullanılır. Bu tür gemiler, özel cihazlarla yer altına düşük frekanslı ses dalgaları gönderir ve geri dönen dalgaları analiz ederek haritalama yapar. Ancak GPS SATURN, bu kapasitede bir gemi değildir.
Platform tipi ve işlevine bakıldığında GPS SATURN, sismik tarama özelliği bulunan bilimsel bir araştırma gemisi değil, sınırlı teknik faaliyetleri olan ticari bir yapıdır. Bu nedenle “deprem tetikleme” gibi bir iddiayı bilimsel olarak destekleyecek herhangi bir teknik altyapısı bulunmamaktadır.
Depreme neden olabilir mi?
Uzmanlar, bir geminin veya platformun denizde gerçekleştirdiği sondaj işlemleriyle, büyük çaplı tektonik hareketlerin meydana gelmesinin mümkün olmadığını vurguluyor. Depremler, yer kabuğundaki derin fay hatlarında biriken enerjinin aniden boşalmasıyla oluşur. Bu enerji binlerce yılda biriken doğal bir süreçtir ve yüzeydeki insan faaliyetleriyle doğrudan tetiklenmesi bilimsel açıdan mümkün değildir.
Depremlerin meydana geldiği alanlar, yüzeyin kilometrelerce altındaki tektonik plakaların hareketlerine bağlıdır. Dolayısıyla, GPS SATURN gibi bir platformun faaliyetlerinin, bu büyüklükteki doğal sürece etki etmesi teknik olarak imkânsız kabul edilmektedir.
Sosyal medyada dolaşan görüntüler neyi gösteriyor?
Kamuoyunda oluşan kafa karışıklığının en büyük sebebi, sosyal medyada paylaşılan ve “deprem günü Marmara’da görüntülendiği” iddia edilen bazı görüntüler oldu. Ancak bu videoların, 2018 yılında GPS SATURN gemisinin İstanbul Boğazı’ndan geçişi sırasında çekildiği ortaya çıktı. Görüntülerin yeniden gündeme getirilerek 2025’teki depremle ilişkilendirilmesi, dezenformasyonun yayılmasına neden oldu.
Türkiye Cumhuriyeti İletişim Başkanlığı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi (DMM) yaptığı resmi açıklamada, GPS SATURN gemisinin şu anda Karadeniz’de, Bulgaristan açıklarında demirlemiş halde olduğunu ve 340 gündür sabit konumda bulunduğunu belirtti. Dolayısıyla geminin Marmara Denizi’nde herhangi bir faaliyeti olmadığı netlik kazandı.
Bilimsel kurumlar ne diyor?
Deprem uzmanları ve jeofizik mühendisleri, sosyal medyada dolaşan bu tür iddiaların bilimsel temelden yoksun olduğunu vurguluyor. Sismoloji alanında yapılan açıklamalara göre, GPS SATURN gibi platformların, ne geçmişte ne de günümüzde büyük ölçekli bir sismik tetikleme gücüne sahip olmadığı açıkça ifade ediliyor.
Uzmanlar, kamuoyunun yalnızca resmi kurumlar ve bilim insanları tarafından yapılan açıklamalara itibar etmesini öneriyor. Depremle ilgili yayılan yanlış bilgilerin toplumda gereksiz panik ve kaosa yol açabileceği konusunda da uyarılarda bulunuluyor.
