Şehir merkezinde bulunan ve 19. yüzyılın sonlarında inşa edildiği değerlendirilen tarihi han, Osmanlı döneminden günümüze ulaşan en önemli şehir içi han yapıları arasında gösteriliyor.
Yaklaşık bin metrekarelik alana kurulan yapı, özellikle doğu kanadındaki üç katlı “Anadolu Oteli” bölümüyle klasik Osmanlı şehir hanlarından ayrılıyor.
YOLCU HANINDAN ŞEHİR TERMİNALİNE
Kesin yapım tarihi bilinmeyen Veli Paşa Hanı’nın geçmişte birden fazla yangın geçirdiği ve çeşitli dönemlerde onarıldığı düşünülüyor.
Tarihi yapı uzun yıllar boyunca farklı amaçlarla kullanıldı. İlk dönemlerde yolcu hanı olarak hizmet veren yapı, sonraki yıllarda depo, otel, kargo binası ve şehir terminali işlevi gördü.
Milli Mücadele döneminde ise hanın çok önemli bir görev üstlendiği biliniyor. Sakarya Meydan Muharebesi sırasında Tekalif-i Milliye emirleri kapsamında halktan toplanan yardım malzemeleri Veli Paşa Hanı’nda bir araya getirildi.
1940’lı yıllarda Çorumlu esnafın dışarıdan sipariş ettiği ürünlerin ilk indirildiği merkezlerden biri olan han, dönemin ticaret hayatının kalbi konumundaydı.
1950’li yıllarda şehir terminali olarak kullanılan yapı, otogarın yapılmasının ardından bu işlevini kaybetti. Terminal olarak kullanıldığı dönemde üst kattaki odaların bekleme salonu ve konaklama alanı olarak değerlendirildiği belirtiliyor.
ÇORUM’UN SOSYAL YAŞAMINDA ÖNEMLİ YERE SAHİPTİ
Hanın giriş bölümünde bulunan kahvehane, uzun yıllar boyunca Çorum’un önemli buluşma noktalarından biri oldu.
Musiki fasılları, mevlid programları ve çeşitli toplantıların düzenlendiği alan, dönemin sosyal hayatında önemli rol oynadı.
Alt kattaki ahır ve samanlıkların zamanla dükkânlara dönüştürülmesiyle yapı uzun süre çarşı olarak da hizmet verdi.
1980’li yıllardan itibaren market olarak kullanılan han, yıllar boyunca farklı ticari faaliyetlere ev sahipliği yaptı.
RESTORASYONLA YENİDEN HAYAT BULDU
Çorum Belediyesi tarafından 2015 yılında 35 yıllığına kiralanan tarihi yapı için kapsamlı restorasyon çalışması başlatıldı.
2017 yılında başlayan restorasyon sürecinde tarihi yapının özgün mimarisi korunurken, kazılar sırasında ortaya çıkarılan çeşme taşı da eski fotoğraflardan belirlenen yerine yerleştirildi.
Restorasyon çalışmalarının tamamlanmasının ardından Veli Paşa Hanı, 2022 yılında yeniden hizmete açıldı ve turistik cazibe merkezi haline getirildi.
GELENEKSEL ÇORUM MİMARİSİNİ YANSITIYOR
Mimari açıdan geleneksel Çorum evlerinin özelliklerini taşıyan han, dikdörtgen planlı açık avlusu ve ahşap revaklarıyla dikkat çekiyor.
Hanın doğu cephesindeki üç katlı otel bölümü yapının en ayırt edici bölümlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Taş döşeli geniş avluya açılan han odaları hem avlu yönünden hem de cadde cephelerinden ışık alacak şekilde tasarlanırken, üst kattaki revaklı yapı Osmanlı şehir içi han mimarisinin önemli örneklerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Bugün Veli Paşa Hanı, geçmişin izlerini taşıyan mimarisiyle Çorum’un kültürel kimliğini yaşatmaya devam ediyor.
