Ergenlik döneminde tekrarlayan aşırı alkol tüketiminin, beynin öğrenme ve hafızadan sorumlu bölgelerinde uzun süre devam eden yapısal ve işlevsel değişikliklere yol açabileceği ortaya konuldu. Marshall Üniversitesi Joan C. Edwards Tıp Fakültesi araştırmacılarının sıçanlar üzerinde yürüttüğü çalışma, alkol maruziyetinin ardından beyindeki bazı iletişim mekanizmalarının yetişkinlik döneminde de bozulmuş kalabildiğini gösterdi.
Molecular Psychiatry dergisinde 15 Ağustos 2026’da yayımlanan araştırmada, özellikle astrosit adı verilen beyin hücreleri ile sinapslar arasındaki iletişim incelendi. Araştırmacılar, ergenlik dönemindeki tekrarlayan alkol maruziyetinin hipokampustaki bu iletişimi bozduğunu ve değişikliklerin uzun süreli alkol bırakma döneminden sonra da devam ettiğini belirledi.
Beyindeki iletişim mekanizması etkilendi
Araştırmanın odak noktasında, geçmişte daha çok nöronlara destek sağlayan hücreler olarak değerlendirilen ancak sinirsel iletişimde önemli görevler üstlendiği giderek daha iyi anlaşılan astrositler yer aldı. Astrositler, nöronların birbirleriyle iletişim kurduğu sinapsların işleyişinin düzenlenmesinde rol oynuyor.
Çalışmada, ergenlik döneminde aralıklı şekilde alkole maruz bırakılan erkek sıçanların dorsal hipokampusundaki astrositler ile sinapslar arasındaki yapısal ve işlevsel bağlantının zayıfladığı tespit edildi. Hipokampus, öğrenme ve hafıza süreçlerinde kritik rol oynayan beyin bölgelerinden biri olarak biliniyor.
Etkiler yetişkinlik döneminde de devam etti
Araştırmacılar sıçanları ergenlik dönemindeki alkol maruziyetinin ardından uzun süre alkolden uzak tuttuktan sonra yeniden inceledi. Buna rağmen astrosit-sinaps iletişimindeki bazı bozuklukların yetişkinlik döneminde de sürdüğü görüldü.
Bulguların aynı zamanda korkuyla ilişkili davranışlarda artışla bağlantılı olduğu belirlendi. Araştırmacılar, bunun ergenlik dönemindeki yoğun alkol maruziyetinin beyin gelişimi üzerinde uzun vadeli sonuçlar oluşturabileceğine ilişkin mekanizmalardan birini ortaya koyabileceğini değerlendiriyor.
Astrositler gelecekte tedavi hedefi olabilir
Çalışmada dikkat çeken bir başka sonuç ise astrositlerin işlevinin deneysel olarak artırılmasıyla ortaya çıktı. Araştırmacılar, astrositlerin kalsiyum sinyallemesini yapay olarak harekete geçirdiklerinde aşırı korku tepkisinin kısmen azaldığını ve sinirsel iletişimde rol oynayan bazı maddelerin kullanılabilirliğinin arttığını tespit etti.
Araştırmanın başyazarı Olivia Coulter, son yıllarda astrositlerin sinaptik faaliyetlerin ve davranışların düzenlenmesindeki rolüne ilişkin kanıtların arttığına dikkat çekti. Bulgular, ileride alkol ve madde kullanımının uzun dönemli nörolojik ve davranışsal etkilerine yönelik tedavilerde astrositlerin yeni bir hedef olarak değerlendirilebileceğini düşündürüyor.
Araştırma sıçanlar üzerinde yapıldı
Çalışmanın sonuçlarının doğrudan insanlara genellenmemesi gerekiyor. Araştırma, ergenlik dönemindeki aşırı alkol tüketimini taklit etmek amacıyla erkek Sprague-Dawley sıçanlarının kullanıldığı preklinik bir model üzerinden gerçekleştirildi.
Bu nedenle araştırmacılar, astrositlerde gözlenen değişikliklerin insan beyninde nasıl gerçekleştiğinin ve bu mekanizmanın tedavide kullanılıp kullanılamayacağının anlaşılması için daha fazla çalışmaya ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Bununla birlikte çalışma, ergenlik dönemindeki yoğun alkol maruziyetinin yetişkinlikte devam edebilen beyin değişiklikleriyle ilişkili olabileceğine dair yeni biyolojik kanıtlar sunuyor.
