Çorum’un tarihi M.Ö. 2. binyıla kadar uzanır ve bu dönemde bölge, Hitit İmparatorluğu’nun kalbi konumundaydı. Hititlerin başkenti olan Hattuşaş’ın çok yakınında bulunan Çorum, bu nedenle Hititler döneminde önemli bir kültürel ve politik merkez olarak kabul edilmiştir. Ancak şehrin o dönemdeki adı kesin olarak bilinmemekle birlikte, bazı kaynaklar bölgede "Arinna" ya da "Sapinuwa" gibi yerleşimlerin varlığından söz eder. Bu isimler, dönemin dini ve idari yapısına işaret eder niteliktedir.
Frig, Pers ve Helenistik dönem izleri
Hititlerden sonra Frigler ve daha sonra Persler bölgeye hâkim olmuş ve çeşitli isimlendirmelerle şehir yeniden şekillenmiştir. Ancak bu dönemlerde Çorum’un birebir isminin ne olduğu konusunda kesin veriler bulunmaz. Helenistik dönemde ise şehir, Antik Yunan etkisi altına girmiş ve bazı kaynaklarda “Euchaita” ya da çevresindeki yerleşimlerden biri olarak anılmıştır. Bu isim, o dönemde bölgedeki dinsel yapılarla ilişkilendirilen bir merkez anlamını taşımaktadır.
Roma ve Bizans dönemi adlandırmaları
Roma döneminde bölgenin önemi dini ve idari merkez olarak artmış, özellikle Euchaita ismiyle Aziz Theodoros'un yaşadığı yer olarak ün kazanmıştır. Bizans döneminde de bu isim korunmuş ve kutsal bir merkez olarak varlığını sürdürmüştür. Çorum’un bugünkü toprakları, bu dönemde farklı yerleşim adlarıyla anılmıştır; ancak şehir merkezi olarak tanımlanan bölge için hala net bir isim bulunmamaktadır.
Selçuklu ve Osmanlı döneminde Çorum ismi
Selçuklular döneminden itibaren bölge, “Çorum” adıyla anılmaya başlanmıştır. Bu adın kökeni kesin olmamakla birlikte, bazı araştırmacılar kelimenin “çor” yani “çorak” veya “çorak yer” anlamına geldiğini, bazıları ise “çor” kelimesinin eski Türkçede “asker” ya da “lider” anlamına geldiğini öne sürer. Osmanlı arşiv belgelerinde şehir sürekli olarak Çorum adıyla yer almış ve bu isim Cumhuriyet dönemine kadar kesintisiz devam etmiştir.
Halk arasında anlatılan isim kökeni efsaneleri
Çorum isminin kökeniyle ilgili halk arasında da çeşitli söylenceler bulunur. Bunlardan biri, şehrin kurucusunun "Çor" adında bir bey olduğu ve bu nedenle şehre onun adının verildiğidir. Bir diğer efsane ise, bölgenin “çorak” yapısı nedeniyle bu adın verildiğini ileri sürer. Her iki anlatım da bilimsel olarak kesinleşmemiştir ancak halk belleğinde önemli yer tutar. Bu tür efsaneler, şehrin kültürel kimliğinin şekillenmesinde etkili olmuştur.
İsimlerin ardındaki tarihsel anlam katmanları
Çorum’un bugünkü adına ulaşmadan önce geçirdiği isim evreleri, şehrin çok katmanlı tarihini gözler önüne serer. Hititler’den Bizans’a, Selçuklular’dan Osmanlı’ya kadar farklı dönemlerde bölge farklı adlarla anılmış ve her ad, o dönemin siyasi ya da kültürel etkilerini yansıtmıştır. Bugün Çorum olarak bilinen bu şehir, aslında pek çok medeniyetin sesi ve kimliği olmuş, her ismiyle ayrı bir tarihsel iz bırakmıştır.
