Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), emeklilik sisteminde sahte sigortalılık ve usulsüz prim uygulamalarına karşı denetimleri en üst seviyeye çıkardı. Özellikle 2016 yılı ve sonrasında emekli olanlara yönelik geniş çaplı dosya taraması başlatılırken, usulsüzlük tespit edilen dosyalarda emekli aylıkları kesiliyor ve ödenen tutarlar geri isteniyor.
Kurumun yürüttüğü incelemelerde, fiilen çalışmadığı halde sigortalı gösterilme, naylon şirketler üzerinden prim tamamlama ve sahte sağlık raporlarıyla emeklilik gibi iddialar mercek altına alınıyor. Denetimlerde şüpheli bulunan dosyalar için adli ve idari süreç eş zamanlı yürütülüyor.
2016 sonrası emekliler incelemede
Denetimlerin odağında özellikle 2016 yılı ve sonrasında emekli olan kişiler yer alıyor. SGK denetmenleri, emeklilik sürecinde prim gününün nasıl tamamlandığını ve sigortalılık ilişkisinin fiili çalışmaya dayanıp dayanmadığını detaylı biçimde inceliyor.
İncelemelerde iki temel başlık öne çıkıyor. Bunlardan ilki, fiilen çalışılmadan bir işyerinde sigortalı gösterilerek prim gününün tamamlanması; ikincisi ise emeklilik şartlarını taşımadığı halde farklı yöntemlerle aylık bağlanması.
Naylon şirket ve sahte rapor iddiaları
SGK’nin incelemelerinde paravan (naylon) şirketler üzerinden sigortalılık kaydı oluşturulması önemli bir başlık olarak öne çıkıyor. Fiili çalışması bulunmayan kişilerin kağıt üzerinde sigortalı gösterilerek emekliliğe hak kazandığı iddiaları dosya bazında araştırılıyor.
Bir diğer inceleme alanı ise sahte sağlık raporlarıyla malulen ya da engelli statüsünden emeklilik. Rapor süreçleri ve emeklilik bağlama aşamaları geriye dönük olarak kontrol ediliyor ve şüpheli görülen işlemler detaylı analiz ediliyor.
Tebligat süreci ve savunma hakkı
Şüpheli işlem tespit edilen kişiler için süreç, ikamet adresine gönderilen resmi tebligatla başlıyor. SGK yazısında, vatandaşın bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik Merkezine gelerek açıklama yapması isteniyor.
Uzmanlar, tebligat alan kişilerin belirtilen süre içinde savunma yapmasının kritik olduğunu belirtiyor. Davete icabet edilmemesi ya da yeterli belge sunulamaması halinde işlemler gıyaben yürütülebiliyor ve emeklilik iptal kararı verilebiliyor.
Geri ödeme ve faiz uygulaması
Usulsüzlük tespit edilmesi halinde emekli aylığı iptal ediliyor ve ödenen tutarlar geri tahsil ediliyor. Geri ödeme kapsamı ise hatanın niteliğine göre değişiyor.
Eğer yersiz ödeme kurum hatasından kaynaklanmışsa, son 5 yıllık ödemelerin faizsiz şekilde talep edildiği belirtiliyor. Ancak sahte sigorta, sahte rapor veya bilinçli usulsüzlük söz konusuysa, son 10 yılda ödenen tüm aylıklar ile sağlık harcamalarının yasal faiziyle birlikte geri istendiği ifade ediliyor.
Uzman değerlendirmesi
Özgür Erdursun, denetimlerin uzun süredir sürdüğünü ve sonuçlarının ağır olduğunu belirtti. Erdursun, bazı kişilerin Bağ-Kur yerine 4A (SSK) statüsünden emekli olmayı daha avantajlı gördüğü için riskli yöntemlere başvurduğunu ifade etti.
Erdursun’a göre, işyeri ortağı olup kendisini başka bir işyerinde sigortalı gösteren kişiler yapılan denetimlerde tespit edildiğinde emeklilikleri derhal iptal ediliyor. Denetimler sonucunda yüz binlerce kişinin emekliliğinin iptal edildiği belirtiliyor.
