Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın kayıtdışı ekonomiyle mücadele kapsamında yürüttüğü denetimler, yılın ilk 10 ayında dikkat çekici sonuçlar ortaya çıkardı. Bakanlık ekipleri yaklaşık 50 bin mükellefi mercek altına alırken, önerilen toplam vergi ve ceza tutarı 220 milyar lirayı geçti. Denetimlerin kapsamı genişledikçe, kayıt dışı kazancın boyutları da daha görünür hale geliyor.
Bu tablo, son iki yıldır artırılan teknoloji yatırımlarının ve sıkılaştırılan saha kontrollerinin bakanlık açısından karşılık bulduğunu gösteriyor. Dijital sistemlerle yapılan incelemelerde hem hız hem de tespit kapasitesi artarken, riskli mükellef profilleri daha net bir şekilde ayrıştırılmaya başladı.
Dijital denetim dönemi: e-İnceleme Sistemi büyük veriyle çalışıyor
2025’te uygulamaya alınan e-İnceleme Sistemi, denetimlerin temel araçlarından biri haline geldi. Vergi incelemeleri artık dijital ortamda yürütülüyor ve bu sayede hem süreç kısalıyor hem de mükellef davranışları daha net izlenebiliyor. Sistem üzerinden 83 bin izaha davet işlemi gerçekleştirildi ve bu çalışmaların sonunda 6 milyar liralık vergi tahakkuku yapıldı.
Geçen yıl başlatılan “Beyanname Gözetim Programı” da önemli sonuçlar verdi. 40 bin kurumlar vergisi mükellefi incelendi; 17 bin 437’si matrahlarını 32 milyar lira artırdı. Büyük harcamalar yapmasına rağmen düşük gelir beyan eden mükellefler bu programın ana odağı oldu.
Yüksek gelir grupları yakın takipte
Bakanlık, daha önce beyanname vermemiş fakat yüksek gelir grubunda değerlendirilen 10 bin şirket ortağını riskli mükellef kategorisine aldı. İnceleme sürecinde bu grubun 2 bin 843’ü matrah artırımı yaptı ve 15 milyar liralık ek beyan oluştu. Kayıtdışının en yoğun olduğu segmentin üst gelir grubu olduğuna dair eleştiriler, bu adımlarla karşılık bulmuş görünüyor.
Gayrimenkul tarafında ise Mekansal Veri Analizi Programı öne çıkıyor. Tapu işlemlerindeki gerçek alım satım bedellerinin tespiti için kullanılan bu sistem, son 6 ayda 1.2 milyar liralık ilave harcın beyan edilmesini sağladı. Taşınmaz piyasasında yıllardır süren düşük bedel beyanı alışkanlığı, dijital çapraz kontrollerle daralmaya başladı.
Saha denetimleri rekora koşuyor
Belge düzeni, fatura kesimi ve KDV oranları için yapılan saha denetimleri de yoğun şekilde sürüyor. 2024’te 1 milyon 125 bin saha denetimi yapılmıştı; 2025’in sadece 9 ayında bu sayı 1 milyon 110 bine ulaştı. Hasılat tespiti uygulamasıyla birlikte işletmelerin gerçek kazançları daha net şekilde ölçülüyor. Bu kapsamda yılın 9 ayında 253 bin denetim yapıldı.
Bu sıkı denetimlerin temel etkisi, beyanname sayıları ve vergi gelirlerine de yansıdı. Daha görünür hale gelen ekonomi, vergi tabanını genişletmeye başladı.
İlk kez beyanname verenlerin sayısı 473 bine ulaştı
Kayıtdışı ekonomiyle mücadelede en önemli göstergelerden biri, mükelleflerin sisteme dahil olma oranı. Bu yıl 473 bin kişi ilk kez beyanname verdi. Kira, ücret, menkul sermaye iradı ve diğer gelir gruplarında beyan sayısı yüzde 24 artarak 2.2 milyona yükseldi. Hesaplanan vergi ise iki katına çıktı.
Gayrimenkul sermaye iradı mükellef sayısı da sert şekilde yükseldi ve Eylül 2025 itibarıyla 3.2 milyon kişiye ulaştı. Ticari, zirai ve serbest meslek kazancı bildirenlerin beyanları 2.7 milyonun üzerine çıktı; bu mükelleflerin ödediği vergi tutarı yüzde 90 artarak 143.7 milyar lirayı buldu. Gelir vergisi beyanname sayısı ise toplamda 5 milyona kadar çıktı.
Bu kadar geniş bir mücadele seti, kayıtdışı ekonominin eski konfor alanını hızla daraltmaya devam ediyor. Bakanlık denetim ekosistemini genişlettikçe, kayıtlı ekonominin payı da doğal olarak büyüyor.
