Kamu Denetçiliği Kurumu, online yemek siparişi platformlarının restoranlardan aldığı yüksek komisyonlara ilişkin emsal bir karara imza attı. KDK, komisyon oranlarına “makul, ölçülü ve maliyet esaslı” bir tavan sınır getirilmesini Ticaret Bakanlığı’na tavsiye etti.
Restoran ve lokantaların uzun süredir şikâyet konusu olan online sipariş komisyonlarıyla ilgili kritik bir adım atıldı. Platformlar üzerinden satış yapan bir işletmecinin başvurusu üzerine inceleme başlatan Kamu Denetçiliği Kurumu, esnafı haklı buldu ve kararını kamuoyuyla paylaştı.
Başvuruda, sipariş başına alınan yüksek kesintilerin işletmelerin kârlılığını ortadan kaldırdığı, hatta bazı siparişlerde zarara yol açtığı belirtildi. KDK’nın değerlendirmesi, dijital platform–esnaf ilişkilerinde yeni bir dönemin kapısını aralayabilecek nitelikte görülüyor.
Komisyonlar gerçekten ne kadar yüksek?
KDK’ya sunulan belgelerde, platformların kâğıt üzerinde yüzde 32 civarında komisyon ve taşıma bedeli aldığı ifade edildi. Ancak dosyadaki faturalara göre tablo bununla sınırlı kalmadı.
“Reklam bedeli”, “hizmet bedeli” ve zorunlu kampanya indirimleri eklendiğinde, işletmecinin ödediği toplam kesintinin yüzde 60’a kadar çıktığı belgelendi. Bu oran, satılan yemeğin bedelinin önemli bir kısmının daha işletmenin hesabına girmeden platformlara aktarılması anlamına geliyor.
Avrupa ile kıyaslama neden önemli?
KDK kararında, Türkiye’de uygulanan komisyon oranlarının Avrupa ülkelerinin büyük bölümünden daha yüksek olduğu tespitine yer verildi. Birçok ülkede pandemi sonrası dönemde dahi bu platformlara geçici ya da kalıcı sınırlamalar getirildiği hatırlatıldı.
Ekibimizin geçmiş düzenlemelerle yaptığı karşılaştırmalara göre, Avrupa’da yaygın olan yaklaşım; küçük işletmeleri koruyan, şeffaf ve üst sınırı belirlenmiş komisyon modelleri üzerine kurulu. KDK, Türkiye’de de benzer bir kamu müdahalesinin gerekli olduğu görüşünü benimsedi.
KDK ne tavsiye etti?
Kamu Denetçiliği Kurumu, Ticaret Bakanlığı’na gönderdiği tavsiye kararında, serbest piyasa ilkeleri ile kamu yararı arasında denge kurulması gerektiğini vurguladı.
Bu kapsamda, yemek hizmetlerine uygulanan komisyon oranlarına “makul, ölçülü ve maliyet esaslı” bir tavan sınır getirilmesi istendi. Amaç; hem platformların faaliyetlerini sürdürmesi hem de esnafın sürdürülebilir biçimde ayakta kalabilmesi.
Rekabet Kurumu neden devreye giriyor?
Karar, yalnızca komisyon tavanı önerisiyle sınırlı kalmadı. KDK, platformların pazar hâkimiyetini kötüye kullanıp kullanmadığının araştırılması gerektiğini belirterek Rekabet Kurumu’na çağrıda bulundu.
Ayrıca Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nden, yüksek komisyonların küçük işletmeler üzerindeki ekonomik etkilerini raporlamaları talep edildi.
Halkın ve esnafın tepkisi ne yönde?
Sosyal medya paylaşımları ve sektör temsilcilerinin açıklamaları incelendiğinde, kararın esnaf cephesinde güçlü bir destek gördüğü dikkat çekiyor. Birçok işletmeci, komisyonların kontrol altına alınmasının fiyat istikrarına ve hizmet kalitesine de olumlu yansıyacağını savunuyor.
Tüketici tarafında ise görüşler ikiye ayrılıyor. Bir kesim, düzenlemenin fiyat artışlarını önleyebileceğini düşünürken; diğer kesim platform kampanyalarının azalmasından endişe ediyor.
Sonuç: Bu karar ne anlama geliyor?
KDK’nın tavsiye kararı, devletin dijital platform ekonomisinde yalnızca izleyici değil, gerektiğinde düzenleyici bir aktör olabileceğini net biçimde ortaya koyuyor.
Önerilen düzenleme hayata geçirilirse, şeffaf olmayan ücretlendirme kalemleri sınırlandırılacak ve yemek siparişi komisyonlarına kamu otoritesi tarafından belirlenen makul bir üst sınır getirilecek. Bu adım, küçük esnafın korunması kadar, uzun vadede tüketici dengesi açısından da belirleyici olabilir.
