Çalışanların günlük mola sürelerine ilişkin uygulamada Yargıtay içtihadıyla yeni sınırlar ortaya çıktı. Günlük çalışma süresi 11 saati aşan çalışanlar için ara dinlenme süreleri artırılırken, mola hakkını kullandırmayan işverenlere 26 bin 620 TL idari para cezası uygulanabileceği belirtildi.
11 saati aşan çalışmada en az 1,5 saat mola
İş Kanunu kapsamında günlük çalışma süresi en fazla 11 saat olarak düzenleniyor. Ancak fiilen bu sürenin üzerinde çalışılan durumlarda uygulanacak ara dinlenme süreleri Yargıtay kararları doğrultusunda farklılaştırılıyor.
Buna göre günlük çalışma süresi 11 saat ile 13 saat arasında olan çalışanlara en az 1,5 saat, 13 saat ile 14 saat arasında çalışanlara ise en az 2 saat ara dinlenmesi verilmesi gerekiyor.
Çalışma süresine göre mola hakkı değişiyor
Günlük çalışma süresi 4 saate kadar olan işlerde çalışanlara en az 15 dakika mola verilmesi gerekiyor. 4 saatten fazla ve 7,5 saate kadar süren işlerde ise ara dinlenmesi en az 30 dakika olarak uygulanıyor.
Günlük çalışmanın 7,5 saati aşarak 11 saate kadar çıkması halinde çalışan en az 1 saat mola hakkına sahip oluyor. Çalışma süresinin 11 saati geçmesiyle birlikte mola süresi de kademeli olarak artıyor.
Molalar çalışma süresinden sayılmıyor
Ara dinlenmeleri, çalışanların günlük fiili çalışma süresinin dışında değerlendiriliyor. Yemek, çay, kahve ve benzeri ihtiyaçlar için verilen aralar da toplam mola süresinin içinde hesaplanıyor.
Örneğin bir işyerinde 1 saat yemek molasına ek olarak 15 dakikalık çay molası veriliyorsa, çalışanın toplam ara dinlenmesi 1 saat 15 dakika olarak kabul ediliyor. Bu süreler fiili çalışma süresine dahil edilmiyor.
Mola yerine ücret ödenemiyor
Çalışanın mola hakkının fiilen kullandırılması gerekiyor. İşverenin ara dinlenmesini kullandırmayıp bunun karşılığında çalışanına ücret ödemesi, mola hakkının yerine geçmiş sayılmıyor.
Ara dinlenmesinin temel amacı, çalışanın gün içerisinde dinlenebilmesini ve iş sağlığı ile güvenliğinin korunmasını sağlamak. Bu nedenle mola hakkının doğrudan dinlenme şeklinde kullandırılması gerekiyor.
Mola saatinde çalışan emir beklemek zorunda değil
Çalışan, ara dinlenmesi sırasında serbest kabul ediliyor. Mola süresinde çalışmaya zorlanan veya işverenden gelecek talimatı beklemek durumunda bırakılan kişinin dinlenme hakkını fiilen kullanmadığı kabul ediliyor.
İşin niteliğine göre işveren, çalışanın mola sırasında işyeri sınırlarından ayrılmasına ilişkin bazı kurallar koyabiliyor. Ancak bu durum çalışanın ara dinlenmesi sırasında çalıştırılabileceği veya görev beklemek zorunda olduğu anlamına gelmiyor.
Fazla mesai hesabında molalar düşülüyor
Fazla çalışma ücretinin hesaplanmasında ara dinlenme süreleri fiili çalışma süresinden çıkarılıyor. Mahkemeye taşınan iş uyuşmazlıklarında da günlük toplam süreden öncelikle yasal ara dinlenme süreleri düşülüyor.
Bu hesaplamanın ardından haftalık fiili çalışma süresinin 45 saati aşması halinde fazla mesai hakkı doğuyor. 45 saatin üzerindeki çalışmalar için yüzde 50 zamlı fazla çalışma ücreti ödenmesi gerekiyor.
Özel çalışan gruplarında farklı kurallar uygulanıyor
Çocuk ve genç çalışanlar için mola süreleri daha farklı uygulanıyor. 2 saatten fazla ve 4 saatten az süren işlerde 30 dakika, 4 saatten 7,5 saate kadar olan işlerde ise 1 saat ara dinlenmesi verilmesi gerekiyor.
Bir yaşından küçük çocuğu bulunan kadın çalışanlara ise günlük toplam 1,5 saat süt izni tanınıyor. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılıyor ve iznin hangi saatlerde kullanılacağını çalışan belirliyor.
Sürücüler için 45 dakikalık zorunlu mola
Karayolu taşımacılığında çalışan sürücüler için de özel dinlenme süreleri uygulanıyor. Sürücülerin kesintisiz araç kullanma süresi 4,5 saati aşamıyor.
Bu sürenin sonunda en az 45 dakika mola verilmesi gerekiyor. Ayrıca sürücülerin 24 saatlik dönem içerisinde toplam 9 saatten fazla araç kullanamayacağı belirtiliyor.
Evden çalışanların da mola hakkı var
Uzaktan veya evden çalışanlar da genel ara dinlenme sürelerine tabi bulunuyor. İş sözleşmesinde farklı ve geçerli bir düzenleme bulunmadıkça, işyerinde çalışanlarla aynı mola kuralları uygulanıyor.
İşveren mola saatlerinin zamanlamasını çalışma düzenine göre belirleyebiliyor. Ancak ara dinlenmeleri mesai saatlerinin içinde kullandırılmak zorunda ve mola hakkı işe geç gelme ya da işten erken ayrılma şeklinde uygulanamıyor.
Mola hakkını ihlal eden işverene para cezası
Çalışanın yasal mola hakkını fiilen kullandırmayan işverenler hakkında 26 bin 620 TL idari para cezası uygulanabileceği belirtiliyor. Dinlenme sürelerinin yasal sınırların altında tutulması da ihlal kapsamında değerlendiriliyor.
Mola hakkının sürekli veya haksız şekilde engellenmesi halinde çalışanın iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkının da doğabileceği ifade ediliyor. Bu nedenle ara dinlenmelerinin hem çalışma süresi hem de çalışan hakları bakımından eksiksiz uygulanması gerekiyor.
