Antik Anadolu tarihine ışık tutan Hitit tabletleri üzerinde çalışan bilim insanları, yapay zeka destekli yeni bir sistemle çivi yazılarındaki farklı katip el yazılarını ayırt etmeyi başardı. “Palaeographicum” adı verilen yeni dijital araç, Hitit dönemine ait tabletlerdeki bireysel yazım karakterlerini analiz ederek araştırmacılara büyük kolaylık sağlıyor.
Uzmanlara göre sistem, Eski Yakın Doğu araştırmaları açısından devrim niteliğinde bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Yapay zeka çivi yazılarındaki kişisel stilleri tanıyor
Yeni sistem, yüksek çözünürlüklü tablet fotoğraflarındaki çivi yazısı karakterlerini inceleyerek yazıcıların kişisel yazım tarzlarını birbirinden ayırabiliyor.
Araştırmacılar, çivi yazısının her ne kadar standart sembollerden oluşsa da her katibin kendine özgü bir yazı karakteri bulunduğunu belirtiyor.
Kimi yazıcıların işaret uçlarında kıvrımlı detaylar oluşturduğu, kimilerinin ise karakterler arasında belirgin boşluklar bıraktığı ifade ediliyor. Palaeographicum sistemi de bu küçük farklılıkları analiz ederek aynı kişiye ait yazıları tespit etmeye çalışıyor.
Hitit tabletleri için büyük kolaylık sağlayacak
Uzmanlar, sistemin en önemli katkılarından birinin kırık tablet parçalarının yeniden birleştirilmesinde sağladığı hız olduğunu belirtiyor.
Bugün dünyanın farklı müzelerine dağılmış durumda bulunan binlerce Hitit tablet parçasının doğru şekilde eşleştirilmesi, araştırmacılar için en büyük zorluklardan biri olarak görülüyor.
Yapay zeka sistemi sayesinde daha önce günler süren el yazısı karşılaştırmalarının artık dakikalar içerisinde yapılabildiği ifade ediliyor.
Würzburg Üniversitesi Eski Yakın Doğu Araştırmaları Kürsüsü Başkanı Daniel Schwemer, sistemin çalışma yöntemlerini kökten değiştirdiğini belirterek binlerce saatlik zaman kazandırdığını söyledi.
Hititoloji Portalı araştırmaların merkezinde yer alıyor
Çalışmayı yürüten ekip, Mainz Bilim ve Edebiyat Akademisi ile birlikte uzun yıllardır Hitit kültürü üzerine dijital projeler geliştiriyor.
Araştırmaların temel merkezlerinden biri olan “Hethitologie-Portal Mainz” adlı dijital platformda yaklaşık 30 bin Hitit tablet parçasının kayıtları bulunuyor.
Platformda:
-
Tablet fotoğrafları
-
Çivi yazısı çözümlemeleri
-
Harf çevirileri
-
Akademik araştırma materyalleri
araştırmacılara ücretsiz olarak sunuluyor.
Bilim insanları, dünyanın dört bir yanındaki Hititologların bu sistemi aktif şekilde kullandığını belirtiyor.
Sistem 5 milyondan fazla karakteri analiz ediyor
Dortmund Teknik Üniversitesi Yapay Zeka Enstitüsü ile ortak geliştirilen Palaeographicum’un mevcut sürümü, 70 bin yüksek çözünürlüklü fotoğraf içerisindeki 5 milyondan fazla çivi yazısı karakterini analiz edebiliyor.
Sistem, benzer karakterleri otomatik olarak sınıflandırıp görsel tablolar halinde araştırmacıların kullanımına sunuyor.
Bu sayede belirli bir katibin kullandığı yazım özellikleri çok daha hızlı tespit edilebiliyor.
Hitit tabletlerinin tarihlendirilmesine de yardımcı oluyor
Araştırmacılar, çivi yazısı karakterlerindeki stil farklılıklarının yalnızca katipleri ayırmak için değil, tabletlerin tarihlendirilmesi açısından da büyük önem taşıdığını belirtiyor.
Tıpkı Avrupa’daki el yazılarında olduğu gibi, Hitit çivi yazısında da yüzyıllar içerisinde belirgin değişimler yaşandığı ifade ediliyor.
Bu nedenle sistemin, tarih bilgisi bulunmayan tablet parçalarının hangi döneme ait olduğunu belirlemede de yardımcı olabileceği değerlendiriliyor.
Hitit yazı kültürünün sosyal tarihi hedefleniyor
Araştırmacıların nihai hedeflerinden biri ise yapay zekayı bireysel katipleri otomatik olarak tanıyabilecek seviyeye ulaştırmak.
Bilim insanları, aynı katibin farklı ruh halleri veya farklı çalışma ortamlarında değişen yazım stilleri kullanabildiğini belirtiyor. Örneğin sarayda sakin ortamda yazılan bir metin ile sahada aceleyle hazırlanan bir raporun aynı kişiye ait olsa bile farklı görünebildiği ifade ediliyor.
Uzmanlara göre bu sistemin geliştirilmesiyle birlikte Hitit katiplerinin kariyerleri, görev dağılımları ve yazı kültürünün sosyal yapısı çok daha ayrıntılı şekilde incelenebilecek.
Anadolu tarihine ışık tutuyor
Yaklaşık 3 bin 500 yıl önce Anadolu’da büyük bir imparatorluk kuran Hitit İmparatorluğu, geride bıraktığı binlerce çivi yazılı tablet sayesinde tarihçiler için en önemli antik medeniyetlerden biri olarak kabul ediliyor.
Kil tabletler üzerine stilus adı verilen sivri uçlu araçlarla yazılan çivi yazıları, dönemin:
-
devlet yönetimi
-
diplomasi
-
hukuk sistemi
-
dini inançları
-
günlük yaşamı
hakkında önemli bilgiler içeriyor.
Yeni yapay zeka teknolojisinin ise bu tarihi mirasın daha hızlı çözümlenmesine ve eksik parçaların tamamlanmasına katkı sağlaması bekleniyor.
