Enflasyon verileri başta olmak üzere açıkladığı rakamlarla uzun süredir tartışmaların odağında olan Türkiye İstatistik Kurumu, bu kez emeklilerin durumuna ilişkin verileriyle kamuoyunda yeni bir şaşkınlık yarattı. Açıklanan sosyal koruma istatistikleri, açlık sınırının altında yaşam mücadelesi veren emeklilerin sayısının sanılandan çok daha yüksek olduğunu gözler önüne serdi.
Ankara’da günlük 200–400 TL arasında değişen, çoğu zaman tuvaleti dahi bulunmayan ucuz otellerde barınmak zorunda kalan emeklilere ait görüntüler gündemdeki yerini korurken, yetkililerin “başka sebeplerle oradalar” açıklamaları ile TÜİK verileri arasındaki çelişki dikkat çekti. Rakamlar, emeklilerin önemli bir bölümünün sosyal yardımlarla ayakta kalmaya çalıştığını açık biçimde ortaya koydu.
Sosyal Yardıma Muhtaç Emekli Sayısı 12,9 Milyona Dayandı
TÜİK’in yayımladığı sosyal koruma istatistiklerine göre, 2024 yılında sosyal koruma kapsamında emekli, dul-yetim ve engelli maaşı alan kişi sayısı bir önceki yıla göre yüzde 3,5 artarak 17,4 milyon oldu. Bu grubun en büyük bölümünü ise 12,9 milyon kişiyle emekliler oluşturdu. Emekli yaşlı maaşı alanların sayısındaki yıllık artış yüzde 4 olarak kayıtlara geçti.
Bu veriler, emekli nüfusunun önemli bir kısmının yalnızca maaşla geçinemediğini, doğrudan sosyal koruma sistemine bağımlı hale geldiğini gösteriyor. Özellikle düşük emekli aylığı alan kesimler için sosyal yardım, temel bir gelir kaynağına dönüşmüş durumda.
Sosyal Koruma Harcamaları İki Katına Yaklaştı
Devletin sosyal koruma harcamaları da rakamlarla dikkat çekici bir artış sergiledi. 2023 yılında 2,6 trilyon TL olan toplam sosyal koruma yardımları, 2024’te 4,8 trilyon TL’ye yükseldi. Yıllık artış oranı yüzde 98’i buldu.
Bu harcamalar içinde emeklilerin aldığı pay da büyüdü. Emeklilerin toplam sosyal koruma yardımlarından aldığı pay, bir yılda yüzde 44’ten yüzde 46’ya çıktı. 2023’te emeklilere yapılan sosyal koruma yardımı 1,1 trilyon TL iken, 2024’te bu rakam 2,2 trilyon TL’ye ulaştı.
Yardımların Büyük Kısmı Emekli ve Yaşlılara
TÜİK verilerine göre sosyal koruma yardımlarının yüzde 62,5’i nakdi, geri kalanı ayni yardımlar şeklinde yapıldı. En büyük payı ise yüzde 75 ile emekli ve yaşlılara yönelik yardımlar oluşturdu. Dul ve yetim yardımları yüzde 16,1 ile ikinci sırada yer aldı.
Bu tablo, emeklilerin yalnızca sayısal olarak değil, bütçe içindeki ağırlık açısından da sosyal koruma sisteminin merkezine yerleştiğini ortaya koyuyor. Ancak bu büyüklük, emeklilerin refah içinde yaşadığını değil, aksine geçim sıkıntısının yaygınlaştığını işaret ediyor.
Sağlık Harcamaları İkinci Sırada
Sosyal koruma yardımları içinde ikinci en yüksek harcama kalemi sağlık oldu. Hastalık ve sağlık bakımı için yapılan harcamalar 1,5 trilyon TL’ye ulaşarak toplam yardımların yüzde 30,8’ini oluşturdu. Bu kalemdeki yıllık artış oranı yüzde 89 olarak hesaplandı.
Dul ve yetimlere 501,4 milyar TL, aile ve çocuklara ise 309,8 milyar TL harcama yapıldı. 2024 yılında sosyal koruma harcamaları, gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 10,9’una ulaştı. İhtiyaç grupları bazında en yüksek pay ise yüzde 5,1 ile emeklilere ait oldu.
18,3 Milyon Kişi Maaş veya Yardım Alıyor
Türkiye genelinde 2024 yılında sosyal koruma kapsamında maaş veya yardım alan kişi sayısı 18,3 milyon olarak açıklandı. Bunun 12,9 milyonu emekli, 4,2 milyonu dul ve yetim, 851 bini ise engelli ve malul bireylerden oluştu.
Ayni yardımların toplam tutarı 1,8 trilyon TL, nakdi yardımların tutarı ise 3 trilyon TL oldu. Ayni yardımların yüzde 82’si sağlık ve hastalık giderlerine ayrıldı. Sosyal yardımların yüzde 11,3’ü ise şartlı olarak verildi.
Rakamlar Ne Söylüyor?
TÜİK’in kendi verileri, emeklilerin önemli bir bölümünün açlık sınırının altında bir gelirle yaşadığını ve sosyal yardımlar olmadan hayatını sürdüremediğini gösteriyor. Bu tablo, uzun süredir tartışılan enflasyon hesaplamalarından bağımsız olarak, emeklinin günlük yaşamda karşı karşıya kaldığı zorluğu rakamlarla ortaya koyuyor.
Ankara’daki ucuz otellerde kalan emeklilerden sosyal yardımlara bağımlı milyonlara uzanan bu zincir, emekli yoksulluğunun artık istisna değil, yaygın bir sosyal gerçeklik haline geldiğini gösteriyor. Açıklanan veriler, emeklilerin durumuna ilişkin tartışmaların önümüzdeki dönemde daha da derinleşeceğine işaret ediyor.
