Sosyal medya platformlarının gençler üzerindeki psikolojik etkilerine ilişkin yıllardır süren tartışmalar, ABD’de ilk kez kapsamlı bir dava süreciyle mahkeme salonuna taşındı. Los Angeles’ta salı günü başlayan davada, algoritmaların gençleri bilinçli şekilde bağımlı hale getirdiği ve ciddi psikolojik zararlara yol açtığı iddiaları ele alınıyor.
Dava, teknoloji şirketlerinin genç kullanıcılar üzerindeki sorumluluğunun hukuki boyutunu tartışmaya açarken, sürecin sektörde geniş yankı uyandırması bekleniyor.
Davacı: “Kâr uğruna gençlik feda edildi”
“KGM” rumuzuyla dava açan 19 yaşındaki bir genç ile annesi, TikTok, Meta (Instagram ve Facebook) ve YouTube’u hedef alıyor. Dava dilekçesinde, şirketlerin özellikle çocuklar ve gençler için bağımlılık yapıcı tasarım unsurlarını bilerek kullandığı öne sürülüyor.
Dosyada; gençlerin tanımadıkları yetişkinlerle etkileşime açık hale getirildiği, depresif ve zararlı içeriklere yoğun biçimde maruz bırakıldığı, bunun da intihar düşünceleri ve beden algı bozukluğu gibi ağır psikolojik sonuçlara yol açtığı iddia ediliyor.
Tütün davalarına benzetilen süreç
Çocuk güvenliği savunucuları, davayı 1990’lı yıllarda sigara şirketlerine karşı açılan ve tütün endüstrisini köklü biçimde etkileyen davalara benzetiyor. Davacılar, teknoloji şirketlerinin ürünlerinin zararını bildiği halde, daha fazla kâr elde etmek adına gerekli önlemleri almadığını savunuyor.
Bu benzetme, davanın yalnızca bireysel bir hak arayışı değil, aynı zamanda sektör genelini ilgilendiren yapısal bir sorgulama olduğu görüşünü güçlendiriyor.
Şirketlerden savunma: Güvenlik yatırımı vurgusu
Davanın odağındaki Meta ve YouTube, iddiaları reddederek suçlamaların gerçeği yansıtmadığını açıkladı. Şirketler, ebeveyn denetim araçları, yapay zekâ destekli yaş doğrulama sistemleri ve içerik kısıtlamaları için milyarlarca dolarlık yatırım yaptıklarını savunuyor.
Savunma tarafı ayrıca, bu platformların gençler için yalnızca birer eğlence alanı değil, aynı zamanda sosyal bağ kurmayı sağlayan önemli iletişim kanalları olduğunu öne sürüyor.
1.500 davaya emsal olabilir
Birkaç hafta sürmesi beklenen davada, teknoloji dünyasının üst düzey yöneticilerinin tanık olarak dinlenmesi öngörülüyor. Mahkemeden çıkacak kararın, benzer iddialarla açılmış yaklaşık 1.500 dava için emsal teşkil etmesi bekleniyor.
Olası bir aleyhte kararın, sosyal medya şirketlerini milyarlarca dolarlık tazminatlarla karşı karşıya bırakabileceği ve algoritmaların çalışma mantığında köklü değişiklikleri zorunlu kılabileceği değerlendiriliyor.
