Milyonlarca emekli ve çalışanı ilgilendiren sosyal güvenlik başlıkları yeniden gündeme taşındı. Sosyal Güvenlik Uzmanı Özgür Erdursun, Türkiye’nin son 40 yıllık seçim geçmişine dikkat çekerek 2027 yılında emekli aylıklarından kademeli emekliliğe, Bağ-Kur prim gününden intibaka kadar birçok düzenlemenin daha yoğun biçimde tartışılabileceğini söyledi.
Erdursun’un değerlendirmeleri mevcut durumda kesinleşmiş yeni bir yasal düzenleme anlamına gelmiyor. Uzman isim, geçmiş seçim dönemlerinde sosyal güvenlik alanında yapılan değişikliklerden hareketle 2027’de benzer başlıkların siyasi gündemde daha fazla yer bulabileceğini öngörüyor.
40 yıllık seçim geçmişine dikkat çekti
Özgür Erdursun, Türkiye’de seçim dönemleri ile sosyal güvenlik alanındaki önemli düzenlemeler arasında geçmişten gelen güçlü bir ilişki bulunduğunu savundu. 1987, 1992, 1999, 2008 ve 2023 yıllarındaki süreçleri örnek gösteren Erdursun, seçim atmosferlerinin sosyal güvenlik dosyalarının yeniden açıldığı dönemlere dönüşebildiğini ifade etti.
Bu kapsamda 3 Mart 2023’te yürürlüğe giren Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesini de hatırlatan Erdursun, 2027 yılında seçim tartışmalarının yoğunlaşmasıyla uzun süredir çözüm bekleyen bazı sosyal güvenlik başlıklarının yeniden ön plana çıkabileceğini belirtti.
En düşük emekli aylığında sistem tartışması
Erdursun’a göre emeklilerin karşı karşıya olduğu temel sorun yalnızca en düşük emekli aylığının seviyesi değil, aylık hesaplama sisteminin bütünü. Enflasyona bağlı artışlara rağmen emeklilerin satın alma gücündeki kaybın sürdüğünü belirten Erdursun, mevcut sistemin uzun süre çalışıp yüksek prim ödeyenlerle daha az prim ödeyenlerin aylıklarını birbirine yaklaştırdığını savundu.
Taban aylık uygulamasının giderek daha geniş bir emekli grubunu kapsaması da eleştirilen başlıklardan biri oldu. Erdursun, yalnızca en düşük emekli aylığının dönemsel olarak artırılmasının kalıcı çözüm sağlamayacağını, aylık bağlama sisteminin yeniden ele alınması gerektiğini ifade etti.
İntibak yeniden gündeme gelebilir
Emekli aylıkları açısından öne çıkan başlıklardan biri de intibak düzenlemesi. İntibak, farklı dönemlerde emekli olan ve benzer prim geçmişine sahip kişiler arasında ortaya çıkan aylık farklılıklarının giderilmesine yönelik düzenlemeleri ifade ediyor.
Erdursun, geçmiş dönem Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik’in intibak konusundaki açıklamalarını da hatırlatarak bu başlığın seçim dönemi yaklaşırken daha fazla konuşulacağını öngördü. Ancak şu aşamada yeni bir intibak yasasının çıkarılacağına ilişkin kesinleşmiş resmi bir karar bulunmuyor.
Kademeli emeklilik talebi gündemdeki yerini koruyor
EYT düzenlemesinin ardından en fazla tartışılan konulardan biri de kademeli emeklilik oldu. 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigorta başlangıcı bulunan kişiler EYT kapsamında yaş şartı olmadan emeklilik imkanına kavuşurken, 9 Eylül 1999 sonrasında sigortalı olanlar farklı yaş ve prim şartlarına tabi tutuluyor.
Erdursun, 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında sigortalı olanların taleplerinin yaş şartının tamamen kaldırılmasından ziyade, sigorta başlangıç tarihine göre kademeli bir geçiş modeli oluşturulması yönünde olduğunu belirtti. Bu kesimin taleplerinin seçim atmosferi güçlendikçe daha fazla gündeme gelebileceğini ifade etti.
Bağ-Kur’da 7 bin 200 gün beklentisi sürüyor
Küçük esnafın uzun süredir beklediği Bağ-Kur prim gününün düşürülmesi de tartışılan başlıklardan biri. Mevcut sistemde erkek Bağ-Kur’lular için 9 bin prim günü şartı bulunurken, bu sürenin 7 bin 200 güne indirilmesi yönünde talepler bulunuyor.
Erdursun, yalnızca prim gününün azaltılmasının yeterli olmayacağını, Bağ-Kur tescil mağduriyetlerinin de çözülmesi gerektiğini savundu. Özellikle geçmişte vergi mükellefi, şirket ortağı veya esnaf odası kaydı bulunduğu halde Bağ-Kur tescili yapılmayan kişilerin geriye dönük hizmet kazanamaması uzun süredir tartışılıyor.
Sekiz kritik sosyal güvenlik başlığı sıralandı
Erdursun’un değerlendirmesinde sosyal güvenlik sisteminde çözüm bekleyen sekiz temel dosya öne çıktı. Bunlar düşük emekli aylıkları ve intibak, kademeli emeklilik, Bağ-Kur prim günü ve tescil sorunları, staj ve çıraklık sürelerinin sigorta başlangıcı sayılması talepleri, memurların 3600 ek gösterge sorunları, 2008 öncesi ve sonrası memurlar arasındaki farklılıklar, askerlik borçlanması ve engelli emekliliğinde yapılan değişiklikler olarak sıralandı.
Esnaf ve işverenlerin vergi ile SGK borçları için yeni bir yapılandırma beklentisi de gündemdeki başlıklardan biri olarak gösterildi. Erdursun’a göre bu dosyaların önemli bölümü 2027’de siyasi gündemde daha görünür hale gelebilir.
Henüz kesinleşmiş bir düzenleme bulunmuyor
Emeklilerin en çok merak ettiği konu ise en düşük emekli aylığının yeniden değiştirilip değiştirilmeyeceği. Erdursun’un açıklamaları, mevcut sistemde kapsamlı bir değişikliğin gerekli olduğuna ilişkin değerlendirme ve seçim dönemine yönelik öngörüler içeriyor.
Bu nedenle 2027 için dile getirilen intibak, kademeli emeklilik veya yeni taban aylık düzenlemeleri şu aşamada yürürlüğe girmiş ya da kesinleşmiş kararlar değil. Olası değişikliklerin hayata geçirilebilmesi için hükümet tarafından yasal çalışma yapılması ve gerekli düzenlemelerin TBMM’den geçmesi gerekiyor.
