Küresel piyasalarda petrol fiyatları dört yılın en düşük seviyelerine inerken, Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının aynı hızla gerilememesi dikkat çekiyor. Brent ve WTI tarafında sert düşüşler yaşanmasına rağmen, benzin ve motorin fiyatları pompada neredeyse sabit kalıyor. Bu tablo, vatandaşın aklında aynı soruyu doğuruyor: Petrol ucuzluyor ama neden bize yansımıyor?
Uzmanlara göre bunun temel nedeni, akaryakıt fiyatlarının Türkiye’de yalnızca ham petrol fiyatına bağlı olmaması. Döviz kuru, ÖTV ve KDV yükü, rafineri marjları ve dağıtım payları fiyatların ana belirleyicileri arasında yer alıyor. Petrol düşse bile kur yükseldiğinde ya da vergi yükü sabit kaldığında, indirim etkisi büyük ölçüde siliniyor.
Vergi yükü ve kur etkisi indirimi eritiyor
Enerji piyasası verilerine göre Türkiye’de akaryakıt fiyatlarının yaklaşık yarısından fazlası vergilerden oluşuyor. Ham petrol fiyatlarındaki düşüş, bu sabit vergi yapısı nedeniyle tüketiciye sınırlı yansıyor. Özellikle ÖTV’nin maktu olması, petrol ucuzladığında bile fiyatların aşağı gelmesini zorlaştırıyor.
Buna ek olarak döviz kuru etkisi de belirleyici oluyor. Petrol dolar üzerinden fiyatlanırken, Türk lirasındaki değer kaybı küresel düşüşü dengeleyebiliyor. Bu nedenle uluslararası piyasalarda varil fiyatı gerilerken, iç piyasada beklenen indirim pompaya ulaşmıyor.
Vatandaş küresel düşüşten pay alamıyor
Ekonomistler, bu durumun psikolojik bir eşik yarattığına dikkat çekiyor. Küresel haberlerde “petrol düştü” başlıklarını gören vatandaş, doğal olarak akaryakıtta indirim bekliyor. Ancak bu beklenti karşılanmadığında, fiyatlama sistemine yönelik güvensizlik artıyor.
Enerji ekonomisti görüşlerine göre, petrol fiyatlarındaki düşüşün Türkiye’de hissedilebilmesi için yalnızca küresel gelişmeler değil, iç fiyatlama mekanizmasında da esneklik gerekiyor. Aksi halde küresel rahatlama, tüketici açısından sadece bir haber başlığı olarak kalıyor.
Petrol piyasalarında yaşanan bu sert düşüş, dünyada enflasyonla mücadele açısından bir fırsat olarak görülürken, Türkiye’de bu fırsatın neden sınırlı kaldığı tartışılmaya devam ediyor. Bu soru, önümüzdeki dönemde akaryakıt fiyatları her gündeme geldiğinde yeniden sorulacak gibi görünüyor.
