Avrupa Birliği’nin (AB) hızlı gıda ve yem uyarı sistemi RASFF verileri, Türkiye’den ihraç edilen gıda ürünlerinde ciddi bir artış gösteren pestisit ve aflatoksin sorununa dikkat çekiyor. 2025’in ilk dokuz ayında Türkiye, AB’ye gönderilen ve izin verilen sınırların üzerinde pestisit ya da aflatoksin tespit edilerek iade edilen ürün sayısında 384 bildirim ile ilk sırada yer aldı. Türkiye’yi 223 bildirimle Çin izledi.
En çok bildirime konu olan ürün grubu meyve ve sebzeler oldu. Toplam 169 bildirimle bu kategori ilk sırayı alırken, kuruyemiş, çekirdek ve tohumlar (89), baharatlar ve otlar (30), kanatlı eti ve ürünleri (24), incir ve şekerleme türevleri (15) de listede öne çıktı. Ayrıca diyet gıdalar ve takviyeler (12), tahıllar ve fırın ürünleri (10), kakao/çay/kahve ürünleri (8), gıda ile temas eden malzemeler (5) ve diğer gıda ürünleri (5) de riskli gruplar arasında yer aldı.
Kuru İncir ve Biber Bildirimlerin Zirvesinde
En yüksek bildirimi alan ürün kuru incir oldu. Aflatoksin ve okratoksin A tespit edilen kuru incir, 70’i aşkın bildirimle listenin başında. Biber ise çeşitli pestisit kalıntıları nedeniyle 20’den fazla bildirim aldı. Üzüm yaprağı, armut, kayısı, domates ve nar da öne çıkan diğer ürünler arasında yer aldı.
RASFF verilerine göre bildirimin büyük bölümü mikotoksinler (özellikle aflatoksin), pestisit kalıntıları ve mikrobiyolojik riskler (özellikle salmonella) kaynaklı. Bu durum, hem ihraç edilen gıdaların kalitesi hem de tüketici sağlığı açısından ciddi bir uyarı niteliği taşıyor.
En Fazla İade Almanya’dan
Türkiye menşeli ürünlerle ilgili en çok bildirimi yapan ülke Almanya oldu. Almanya’dan gelen 99 bildirim, AB genelindeki toplam bildirimlerin önemli bir bölümünü oluşturdu. Almanya’yı Bulgaristan (49), İtalya (48), Hollanda (33) ve Fransa (28) izledi. Bu tablo, Türk tarım ve gıda ihracatında Avrupa pazarına yönelik güven sorununun büyüdüğünü gösteriyor.
Denetim Tarladan Başlamalı
Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Baki Remzi Suiçmez, sorunun temelinde stoklarda kalan yasaklı ilaçlar, ucuz kaçak ilaçlar ve ruhsatlı ilaçların yanlış kullanımı olduğunu belirtti. Üretilen sebze ve meyvenin yüzde 15’inin yurt dışına gittiğini, yüzde 85’inin ise iç pazarda tüketildiğini vurgulayan Suiçmez, “Sağlığı tehdit eden ürünlerin tezgaha gelmeden tespit edilmesi hayati önem taşıyor” dedi.
Suiçmez, denetimin tarlada başlaması gerektiğini, kalıntı laboratuvarlarının yaygınlaştırılması ve hallerde, zincir marketlerde ürün tüketiciye ulaşmadan analiz yapılması gerektiğini ifade etti. Ayrıca, gıdada taklit ve tağşiş yapan firmalar gibi, fazla ilaç kullanan ve ürünleri yurt dışından geri dönen firmaların isimlerinin de kamuoyuna açıklanmasını talep etti.
İç Pazar İçin de Uyarı Niteliğinde
AB’den dönen ürünlerin akıbetinin belirsizliği, iç pazarda tüketilen gıdalar için de endişe yaratıyor. Uzmanlar, bu ürünlerin imha edilip edilmediğinin kamuoyuyla paylaşılması ve gıda güvenliği zincirinin her aşamasında şeffaflığın sağlanması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye’nin 2025’in ilk dokuz ayında pestisit ve aflatoksin nedeniyle AB’den aldığı 384 bildirim, tarımsal üretimde kalıntı yönetimi ve gıda güvenliği denetimlerinin acilen güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor. Bu tablo, hem ihracat gelirlerini hem de toplum sağlığını yakından ilgilendiren kritik bir uyarı niteliği taşıyor.
