New York'taki Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi salonunun girişinde, dünya liderlerinin her gün önünden geçtiği dev bir bakır replika bulunuyor: Kadeş Antlaşması. Bu antlaşma, insanlığın en eski barış belgesi olarak kabul edilirken, bu küresel sembolün kil tablete kazınmış orijinalinin, 1906 yılında Çorum'un Boğazkale (Hattuşa) ilçesindeki kazılarda bulunduğu gerçeği, Anadolu'nun dünya tarihindeki kilit rolünü bir kez daha gündeme taşıdı.
DÖNEMİN SÜPER GÜÇLERİNİ MASAYA OTURTAN SAVAŞ
Peki bu antlaşma hangi koşullarda imzalandı? M.Ö. 13. yüzyılda dünya, iki dev gücün hakimiyet mücadelesine sahne oluyordu: Başkenti Çorum'daki Hattuşa olan Hitit İmparatorluğu ve Firavun II. Ramses yönetimindeki Mısır İmparatorluğu. İki gücün Suriye toprakları üzerindeki rekabeti, tarihin en büyük meydan savaşlarından biri olan Kadeş Savaşı'na yol açtı. Binlerce savaş arabasının çarpıştığı bu savaşta tarafların birbirine üstünlük sağlayamaması, onları tarihte bir ilke imza atarak barış masasına oturmaya zorladı.
KADEŞ ANTLAŞMASI NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?
Yaklaşık M.Ö. 1259'da Hitit Kralı III. Hattuşili ve Mısır Firavunu II. Ramses arasında imzalanan Kadeş Antlaşması, günümüz modern diplomasi anlayışının temellerini 3.300 yıl önce atmıştı. Antlaşma, bugünkü birçok uluslararası sözleşmenin öncüsü sayılabilecek maddeler içeriyordu:
Sonsuz Barış ve Kardeşlik: İki ülke arasında "ebedi" bir barış ilan ediliyordu.
Saldırmazlık Paktı: Taraflar, birbirlerinin topraklarına saldırmayacaklarına yemin ediyordu.
Ortak Savunma Anlayışı: Bir üçüncü taraf saldırısı durumunda birbirlerine askeri yardım göndermeyi taahhüt ediyorlardı. Bu madde, modern NATO'nun 5. maddesinin ilkel bir formu olarak görülüyor.
Suçluların İadesi: Bir ülkeden diğerine kaçan siyasi sığınmacıların iadesini güvence altına alıyordu.
ÇORUM'DAN DÜNYA BARIŞ SEMBOLÜNE UZANAN YOLCULUK
Antlaşmanın Akadça dilinde yazılmış kil tablet kopyası, 1906 yılında Hattuşa'daki Hitit devlet arşivlerinde bulundu. Bugün İstanbul Arkeoloji Müzeleri'nde korunan bu paha biçilmez eser, Anadolu'nun diplomasi tarihindeki yerini kanıtlıyor. 1970 yılında Türkiye Cumhuriyeti tarafından Birleşmiş Milletler'e hediye edilen bakır replikası ise o günden beri New York'taki BM binasında, küresel barışın ve diplomasinin en kadim sembolü olarak sergileniyor. Bu durum, Çorum'u sadece bir tarih şehri değil, dünya diplomasi tarihinin başladığı yerlerden biri olarak ölümsüzleştiriyor.
