İran’da ekonomik sorunlar nedeniyle başlayan ve ülke geneline yayılan protestolar bir haftayı aşkın süredir devam ediyor. Gösterilerde hayatını kaybedenlerin sayısının en az 35’e çıktığı, gözaltına alınanların sayısının ise 1.200’ü aştığı bildirildi.
Protestolar esnaf greviyle başladı, ülke geneline yayıldı
Protestolar, 28 Aralık’ta ekonomik sıkıntılar nedeniyle kepenk kapatan esnafın greviyle başladı. Kısa sürede kitlesel gösterilere dönüşen eylemlerin, İran’ın 31 eyaletinin 27’sinde, 250’den fazla noktaya yayıldığı kaydedildi.
Gösteriler özellikle büyük kentlerde yoğunlaşırken, güvenlik güçleriyle protestocular arasında zaman zaman sert müdahalelerin yaşandığı bildirildi.
HRANA: Ölenler arasında çocuklar da var
ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından paylaşılan verilere göre, protestolarda hayatını kaybedenler arasında dört çocuk bulunuyor. Açıklamada, ölenlerden ikisinin ise İran güvenlik güçleri mensubu olduğu ifade edildi.
Aynı kaynak, gözaltına alınanların sayısının 1.200’ü geçtiğini ve bazı bölgelerde internet erişiminin kısıtlandığını bildirdi.
Güvenlik güçlerinden yüzlerce yaralı
İran Devrim Muhafızları’na yakınlığıyla bilinen yarı resmî Fars Haber Ajansı, pazartesi günü yaptığı açıklamada gösteriler sırasında yaklaşık 250 polis memurunun ve Devrim Muhafızları’na bağlı gönüllü Besic gücünden 45 kişinin yaralandığını duyurdu.
Yetkililer, kamu düzenini bozduğu gerekçesiyle sert önlemlerin süreceğini belirtirken, muhalif gruplar ise güvenlik güçlerinin orantısız güç kullandığını savunuyor.
ABD’nin olası müdahalesi tartışma yarattı
Protestolar sürerken, ABD’den gelen açıklamalar tansiyonu daha da yükseltti. ABD Başkanı Donald Trump, cuma günü yaptığı açıklamada, Tahran yönetiminin “barışçıl protestocuları şiddetle öldürmesi” hâlinde ABD’nin “onların yardımına geleceğini” söyledi.
Trump’ın bu açıklaması İran yönetiminden sert tepki alırken, Tahran’daki yetkililer Orta Doğu’daki Amerikan askerlerini hedef alabilecekleri yönünde açıklamalarda bulundu.
Son yılların en büyük protestolarından biri
Mevcut gösteriler, İran’da 2022’den bu yana yaşanan en geniş çaplı protestolar arasında gösteriliyor. 2022’de 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin polis gözetiminde hayatını kaybetmesi ülke çapında kitlesel eylemlere yol açmıştı.
Ancak uzmanlar, son protestoların yaygınlığına rağmen, Amini’nin ölümü sonrası başlayan ve başörtüsü uygulamalarına karşı yapılan gösteriler kadar yoğun olmadığını belirtiyor.
Ekonomik kriz protestoları tetikledi
İran’da son yıllarda ağırlaşan yaptırımlar ve bölgesel gerilimler ekonomik krizi derinleştirdi. İran riyali, aralık ayında büyük değer kaybederek 1 dolar karşısında yaklaşık 1,4 milyon seviyesine geriledi.
Ekonomik daralma, artan işsizlik ve hayat pahalılığı, protestoların temel nedenleri arasında gösteriliyor.
Hamaney’den ilk açıklama: “Protestocularla konuşulmalı”
İran’ın dini lideri Ali Hamaney, protestolara ilişkin ilk açıklamasını cumartesi günü yaptı. Hamaney, yetkililerin protestocularla diyalog kurması gerektiğini belirterek, “Protestocularla konuşuruz, yetkililer onlarla konuşmalı,” dedi.
Ancak Hamaney, yağmalama eylemlerine de dikkat çekerek, “Yağmacılarla konuşmanın bir faydası yok. Yağmacılar yerlerine oturtulmalı,” ifadelerini kullandı. Açıklamalar, yönetimin ekonomik sorunları kısmen kabul ettiği şeklinde yorumlandı.
Gözler atılacak adımlarda
Yetkililerin önümüzdeki günlerde atacağı siyasi ve ekonomik adımların, protestoların seyrini belirlemesi bekleniyor. Hem güvenlik politikaları hem de ekonomik düzenlemelere ilişkin alınacak kararların, ülke genelindeki tansiyonu doğrudan etkileyeceği değerlendiriliyor.
