Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, kooperatiflerin tarımsal nitelikli taşınmazlar üzerindeki mülkiyet ve sınırlı ayni hak edinimine yönelik yeni bir düzenlemeyi uygulamaya aldı. 24 Ağustos 2026 tarihli değişikliğe göre, köy yerleşik alan sınırları dışında kalan tarım arazileri üzerinde 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na tabi kooperatiflerin taşınmaz edinmesi önemli ölçüde sınırlandırıldı.
Kooperatiflerin tarım arazisi edinmesine sınırlama
Yeni düzenleme, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün 2022/5 sayılı Türk Ticaret Kanunu Genelgesi’ne eklendi. Buna göre 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu kapsamında faaliyet gösteren kooperatifler, belirli tarımsal taşınmazlar üzerinde mülkiyet hakkı elde edemeyecek.
Kısıtlama; köy yerleşik alan sınırları içinde kalan taşınmazları kapsamıyor. Bunun dışında imar planlarında tarımsal niteliği korunacak alanlarda bulunan taşınmazlar ile imar planı dışında kalan tarımsal nitelikli taşınmazlar düzenleme kapsamına giriyor.
İpotek ve irtifak gibi haklar da kapsamda
Düzenleme yalnızca tarım arazisinin satın alınmasını engellemiyor. Kooperatiflerin bu taşınmazlar üzerinde irtifak, intifa, üst hakkı ve ipotek gibi sınırlı ayni haklar edinmesine de izin verilmeyecek.
Böylece tarım arazilerinin kooperatifler üzerinden edinilerek farklı amaçlarla kullanılmasının önüne geçilmesi hedefleniyor. Düzenlemenin özellikle tarım arazileri üzerinde kooperatif modeliyle oluşturulan hobi bahçeleri açısından önemli sonuçlar doğurması bekleniyor.
Dört tür kooperatif için farklı uygulama
Tarımsal amaçla faaliyet gösteren bazı kooperatifler için ise özel değerlendirme yapılacak. Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri, Sulama Kooperatifleri, Su Ürünleri Kooperatifleri ve Pancar Ekicileri Kooperatiflerinin tarımsal taşınmazlara ilişkin talepleri doğrudan reddedilmeyecek.
Bu kooperatiflerin başvurularında veya kooperatifin niteliği konusunda tereddüt oluşması halinde il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünün görüşü alınacak. Tapu işlemi, ilgili müdürlükten gelecek cevaba göre sonuçlandırılacak.
Tarım Kredi ve Tarım Satış kooperatifleri kapsam dışında
Kendi özel kanunlarına göre kurulan bazı tarımsal amaçlı kooperatifler ise yeni kısıtlamaya tabi olmayacak. Bunlar arasında 1581 sayılı Kanun kapsamında faaliyet gösteren Tarım Kredi Kooperatifleri ile 4572 sayılı Kanun kapsamındaki Tarım Satış Kooperatifleri bulunuyor.
Bu kuruluşlar, tarımsal taşınmazlarda mülkiyet veya sınırlı ayni hak edinimine getirilen genel kısıtlamadan ve ayrıca izin alma uygulamasından muaf tutulacak.
Hobi bahçelerinde kooperatif modeli zorlaşacak
Son yıllarda tarım arazilerinin küçük bölümlere ayrılarak “hobi bahçesi” adı altında kullanılması, tarımsal bütünlüğün korunması açısından tartışmalara neden olmuştu. Yeni uygulama, kooperatiflerin tarım arazisi edinmesi üzerinden oluşturulan bu tür yapılaşmaların önünü önemli ölçüde daraltıyor.
Özellikle kooperatif adına geniş bir tarım arazisinin satın alınarak üyelerin kullanımına bölümler halinde bırakılması şeklindeki modeller, yeni tapu uygulamasıyla karşı karşıya kalacak. Köy yerleşik alan sınırları içerisinde kalan taşınmazlar ise düzenlemede açıkça istisna tutuluyor.
Yapı kooperatiflerine de temmuz ayında düzenleme gelmişti
2022/5 sayılı Genelge’de yakın dönemde yalnızca tarım arazileriyle ilgili değişiklik yapılmadı. 7 Temmuz 2026 tarihli düzenlemeyle, inşaatını etaplar halinde gerçekleştiren yapı kooperatifleri için de yeni bir koşul getirildi.
Buna göre Bakanlıktan izin alarak ana sözleşmesini değiştiren ve projesini etaplar halinde yürüten yapı kooperatifleri, planlanan bütün inşaat etapları tamamlanmadan ve kat mülkiyetine geçilmeden ortakları adına ferdileşme işlemi yaptıramayacak.
Düzenleme tapu müdürlüklerine bildirildi
Tarım arazilerine ilişkin yeni hüküm, 24 Ağustos 2026 tarihli ve E-23294678-010.06[020]-21557180 sayılı Makam Oluru ile genelgenin kooperatif işlemlerine ilişkin bölümüne eklendi. Düzenleme, Tapu ve Kadastro Genel Müdürü Vekili Mehmet Zeki Adlı imzasıyla bölge müdürlükleri ile bağlı tapu müdürlüklerine gönderildi.
Genelgede daha önce uygulanan 2013 tarihli genelge ile 1971 tarihli duyurunun da yürürlükten kaldırıldığı belirtildi. Yeni uygulamayla birlikte kooperatiflerin tarımsal taşınmazlara ilişkin tapu işlemlerinde güncellenen esaslar dikkate alınacak.
