Mart 2025’te yayımlanan yeni bir bilimsel araştırma, Türkiye ve Akdeniz Havzası’nda iklimsel dengenin hızla değiştiğini ortaya koydu. 1950-2023 dönemini kapsayan bu çalışmaya göre, Batı Akdeniz'deki yaz sıcaklıkları kış sıcaklıklarına kıyasla daha hızlı artıyor. Bu durum, bölgede "karasallaşma" eğilimini güçlendiriyor. Muğla, Aydın, Denizli, Manisa ve Uşak gibi Batı Anadolu illerinde karasal iklim etkisi artarken; Çorum, Tokat ve Karabük gibi kuzeydoğu illerinde daha ılıman bir iklim gözleniyor.
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi’nden Doç. Dr. Doğukan Doğu Yavaşlı ve Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. Ecmel Erlat tarafından kaleme alınan çalışmada, karasallaşmanın neden olduğu etkilerin özellikle tarım, turizm ve su kaynakları üzerinde ciddi sonuçlar doğurabileceği vurgulanıyor.
Karasallaşma Tarımı ve Turizmi Tehdit Ediyor
Araştırmaya göre, Batı Akdeniz’de yaz sıcaklıklarının hızlı artışı, uzun süreli sıcak hava dalgaları, kuraklık ve su kıtlığı gibi riskleri beraberinde getiriyor. Bu durum hem tarımsal üretimi hem de insan sağlığını tehdit ediyor. İklim değişikliğine bağlı olarak mevsimsel sıcaklık farklarının büyümesi, özellikle yaz aylarında ekosistemler üzerinde stres yaratabilirken, bazı hastalıkların yayılma riskini de artırabiliyor.
Çorum ve Tokat’ta İklim Ilımanlaşıyor
Öte yandan araştırma, Türkiye’nin kuzeydoğusundaki Çorum, Tokat ve Karabük gibi illerde kış sıcaklıklarının daha hızlı arttığını ve bu durumun yıllık sıcaklık farkını daraltarak iklimi daha ılıman hale getirdiğini ortaya koyuyor. Bu illerde yaz-kış sıcaklık farkının azalması, daha dengeli bir iklimin hâkim olmasına neden oluyor.
Karasallığın Artışı: Küresel ve Bölgesel Dinamikler
Bilim insanları, karasallıkta gözlenen değişimin yalnızca denize yakınlıkla açıklanamayacağını, iklim değişikliğine bağlı olarak yaz ve kış mevsimlerindeki sıcaklık artış hızlarının farklılaşmasının da bu durumu tetiklediğini belirtiyor. Özellikle Kuzey Atlantik yüzey sıcaklıklarında görülen "Atlantik Çok Yıllık Salınımı" (AMO) adlı doğal değişkenliğin, Akdeniz’deki yaz sıcaklıklarını etkileyerek karasallığı artırdığı belirtiliyor.
Uyum Politikaları Kaçınılmaz Hale Geldi
Karasallaşmanın etkilerini azaltmak için önerilen uyum politikaları arasında şunlar yer alıyor:
Kuraklığa dayanıklı tarım ürünlerine geçiş
Damlama ve basınçlı sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması
Hasat zamanlarının iklim koşullarına göre yeniden planlanması
Erken uyarı sistemlerinin kurulması
Kentsel alanlarda yeşil ve mavi altyapının artırılması
Enerji verimli ve yalıtımlı bina tasarımları
Turizmde Ciddi Riskler: Sıcaklık Artışı Cazibeyi Azaltıyor
Çalışmada, sıcaklık artışlarının turizm sektörünü de tehdit ettiğine dikkat çekiliyor. Yaz mevsiminde artan sıcak hava dalgaları, sahil turizminin cazibesini azaltabilir. Su kaynaklarındaki azalma ve enerji maliyetlerinin artışı da, turizm işletmeleri üzerinde baskı yaratabilir. İspanya örneği, bu durumun somut etkilerini ortaya koyarken, benzer tehlikenin Türkiye’nin güney ve batı sahilleri için de geçerli olabileceği uyarısı yapılıyor.
Akdeniz Ülkelerine Ortak Mücadele Çağrısı
Akdeniz Havzası'nın, küresel ortalamaya kıyasla yüzde 25 daha hızlı ısınacağı ve yaz sıcaklıklarının bu ortalamanın yüzde 40 üzerinde artacağı tahmin ediliyor. Araştırma, iklim değişikliğiyle mücadele konusunda yalnızca ulusal değil, bölgesel iş birliği gerektiğini de vurguluyor. Avrupa Birliği ülkeleriyle iklim politikaları geliştiren ülkeler arasındaki deneyim paylaşımı, uyum kapasitesini artırabilir.
Sonuç: İklim Değişiyor, Politikalar Değişmek Zorunda
Bu bilimsel çalışma, iklimin yalnızca ortalama sıcaklıklar bağlamında değil, mevsimsel geçişler ve bölgesel farklılıklar çerçevesinde de değiştiğini ortaya koyuyor. Tarım, su ve turizm gibi kritik alanlarda uzun vadeli planlamaların yapılması ve iklim uyum politikalarının kararlı şekilde uygulanması, Türkiye ve Akdeniz coğrafyası için bir zorunluluk haline gelmiş durumda.
Kaynak Makale:
Erlat, E., & Yavaşlı, D. D. (2025). “Spatiotemporal variation of continentality in the Mediterranean region and its connection to the Atlantic Multidecadal Oscillation.” Theoretical and Applied Climatology, 156: 206.
https://doi.org/10.1007/s00704-025-05436-9
