Resmi Gazete’de yayımlanan karara göre, 2025 üretim yılında zirai don afetinden zarar gören çiftçilere yapılacak ödemeler hasar tespit sürecinin tamamlanmasının ardından gerçekleştirilecek. Hasar oranları Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) ve Doğal Afet Tespit Girişi Modülü üzerinden kayıt altına alınacak. Çiftçilerin ürünlerindeki zarar oranı belirlendikten sonra girdi maliyetleri dikkate alınarak ödemeler hesaplanacak ve çiftçilerin hesaplarına aktarılacak.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın bu süreçte il müdürlükleriyle koordineli şekilde çalışacağı, ödemelerin ise tespitlerin netleşmesinden sonra kısa sürede başlayacağı belirtiliyor. Bu nedenle çiftçilerin öncelikle ÇKS kayıtlarını güncel tutmaları ve yapılan hasar tespit süreçlerine katılmaları büyük önem taşıyor.
Zirai don desteği hangi ürünleri kapsıyor?
Destek ödemeleri yalnızca belirli ürünlerde geçerli olacak. Karara göre Antep fıstığı, armut, ayva, badem, ceviz, elma, erik, fındık, kayısı, kiraz, limon, mandalina, portakal, şeftali/nektarin, üzüm ve vişne üreticileri zirai don desteğinden yararlanabilecek. Bu ürünlerin 2025 üretim yılında 13 Nisan’a kadar Çiftçi Kayıt Sistemi’nde kayıtlı olması gerekiyor.
Özellikle meyve üreticileri açısından kritik önem taşıyan bu destek, Türkiye’nin önemli tarımsal üretim merkezlerinde meydana gelen don afetinin etkilerini azaltmayı hedefliyor. Don zararının yüksek olduğu illerde çiftçilerin kayıplarını en aza indirmek için söz konusu ürün gruplarına öncelik verilmiş durumda.
Zirai don desteği için şartlar neler?
Destekten yararlanabilmek için öncelikle çiftçinin 1 Şubat-13 Nisan 2025 tarihleri arasında don afetinin yaşandığı illerde faaliyet göstermesi gerekiyor. Bu tarihler arasında ürünlerinde yüzde 20 ve üzeri hasar tespit edilen üreticiler destek kapsamına alınacak. Hasar tespitleri ilgili kurumlarca yapılacak ve ÇKS kayıtlarıyla birlikte sisteme işlenecek.
Hasar oranı belirlenen üreticilerin girdi maliyetleri, tespit edilen zarar yüzdesine göre hesaplanarak ödenecek. Böylece çiftçinin üretim için harcadığı gübre, ilaç, işçilik ve diğer temel maliyetler karşılanacak.
Kimler zirai don desteğinden yararlanabilecek?
Zirai don desteği özellikle sigortasız çiftçiler için büyük önem taşıyor. Tarım sigortası bulunmayan, sigortasında don teminatı yer almayan veya don teminatı olmasına rağmen herhangi bir nedenle tazminat alamayan üreticiler bu destekten faydalanabilecek. Böylece risk altında olan çiftçilerin mağduriyetlerinin önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Ancak kamu kurum ve kuruluşları bu destekten yararlanamayacak. Ayrıca, kararın yayımlanmasının ardından tarım sigortası kapsamında tazminat aldığı kesinleşen üreticiler de destek kapsamı dışında tutulacak. Bu sayede hem şeffaflık sağlanacak hem de mükerrer ödemelerin önüne geçilmiş olacak.
Çiftçiler için öne çıkan uyarılar
Uzmanlar, çiftçilerin mutlaka Çiftçi Kayıt Sistemi (ÇKS) kayıtlarını güncellemeleri gerektiğini vurguluyor. ÇKS kaydı olmayan üreticiler destek ödemelerinden yararlanamayacak. Ayrıca hasar tespit sürecine katılmak, raporlara itiraz haklarını kullanmak ve resmi bildirimleri takip etmek üreticiler için kritik önem taşıyor.
Zirai don desteği, sadece kısa vadeli bir yardım değil, aynı zamanda tarımsal üretimde sürdürülebilirliği korumak adına önemli bir adım olarak görülüyor. Bu nedenle çiftçilerin süreci yakından takip etmeleri, gerekli başvuruları zamanında yapmaları ve kayıtlarını eksiksiz şekilde tamamlamaları gerekiyor.
