İspanya ve Portekiz başta olmak üzere Avrupa’nın batısında milyonlarca kişiyi elektriksiz bırakan kesintilerin ardından gözler, olayın olası nedenlerine çevrildi. Portekizli enerji şirketi REN tarafından öne sürülen "atmosferik titreşim" iddiası, tartışmaları beraberinde getirdi. Peki gerçekten bu fenomen geniş çaplı bir elektrik çöküşüne yol açabilir mi?
Atmosferik Titreşim Nedir?
Meteoroloji uzmanları “atmosferik titreşim”i, atmosferde dış bir etkiyle başlatılan dalga veya salınım olarak tanımlıyor. Özellikle sıcaklık ya da rüzgar hızındaki ani değişikliklerin, yüksek gerilim hatlarında mikroskobik ama etkili salınımlar oluşturabileceği belirtiliyor. Bu tür titreşimler, bazı durumlarda elektrik şebekesi sistemlerinin senkronizasyonunu bozarak zincirleme arızalara neden olabiliyor.
REN’in açıklamasına göre, İspanya’nın iç bölgelerindeki 400 kV'luk yüksek gerilim hatlarında, ani sıcaklık değişimlerinin yol açtığı anormal salınımlar sistemde dengesizlik yarattı. Bu da Avrupa genel elektrik ağı (ENTSO-E) içindeki senkron bağlantıların bozulmasına yol açtı.
Avrupa Şebekesi Neden Bu Kadar Hassas?
Avrupa'da tüm ülkeler, saniyede 50 Hz frekansta çalışan entegre bir elektrik ağına bağlı. Bu sistemin bir parçasında meydana gelen frekans düşüşü, jeneratörlerin ana sistemle uyumunu kaybetmesine ve zincirleme şekilde devre dışı kalmasına neden olabiliyor. REN, yaşanan olayda tam olarak bu senaryonun gerçekleşmiş olabileceğini ifade etti.
Ancak bu açıklama, uzmanlar nezdinde tam anlamıyla ikna edici bulunmuş değil.
Gerçekten Atmosferik Titreşim mi Sebep Oldu?
Uzmanlar, atmosferik titreşimlerin elektrik altyapısını etkileyebileceğini teknik olarak kabul etse de, bu büyüklükte bir kesintinin tek başına böyle bir fenomenle açıklanamayacağını savunuyor. Özellikle hava şartlarının sakin olduğu bir günde bu tür bir titreşimin oluşması “olağandışı” olarak değerlendiriliyor.
İspanyol basını, REN’in “atmosferik titreşim” açıklamasından sonra detay verilmediğini ve bazı kaynakların bu bilgiyi geri çektiğini aktardı. Bu durum, alternatif senaryoları daha da güçlendirdi.
Siber Saldırı mı, Teknik Arıza mı?
Kesintinin arkasında bir siber saldırı olup olmadığı henüz doğrulanmış değil. Portekiz ve İspanya hükümetleri, şu ana kadar sabotaj izine rastlanmadığını ifade etti. Avrupa Komisyonu da olayın teknik boyutunu araştırdıklarını, ancak henüz net bir bulgu olmadığını açıkladı.
Öte yandan uzmanlar, yazılımsal hatalar, koruma sistemlerinin yanlış tetiklenmesi ya da yenilenebilir enerji kaynaklarının şebekeyi zorlaması gibi klasik teknik arızaların da ihtimal dahilinde olduğunu vurguluyor.
Daha Önce Böyle Bir Olay Yaşandı mı?
Literatürde, “indüklenmiş atmosferik titreşim” nedeniyle bu çapta bir elektrik kesintisine dair doğrudan bir örnek bulunmuyor. 2016’da Avustralya’da yaşanan benzer büyüklükteki kesinti, çok şiddetli fırtınalar ve yıldırımlar sonucu oluşmuştu. Ancak o olayda doğrudan fiziksel zararlar (direk devrilmesi, hat kopması) söz konusuydu.
Bu nedenle, Avrupa’da yaşanan olayın arka planı hâlâ çok sayıda soru işareti barındırıyor.
