Forum Toplum Araştırmaları Enstitüsü koordinasyonunda Verita Analitik tarafından hazırlanan “Türkiye’de Emekli Yoksulluğu” araştırması, emeklilerin yaşadığı ekonomik sorunları ortaya koydu. Araştırmaya göre emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden vatandaşların yüzde 89,4’ü, temel ihtiyaçlarını karşılayabilmek için çalışmak zorunda kaldığını belirtti. Raporda, emekliliğin birçok kişi için dinlenme dönemi olmaktan çıkarak geçim mücadelesine dönüştüğü ifade edildi.
Türkiye’nin 12 bölgesinde gerçekleştirilen saha araştırmasında emeklilerin gelir durumu, çalışma koşulları, borçluluk oranları, sosyal yaşamı ve sağlık hizmetlerine erişimi incelendi. Araştırma sonuçları, özellikle düşük gelirli emeklilerin kayıt dışı ve güvencesiz çalışma koşullarıyla karşı karşıya kaldığını gösterdi.
Araştırma emeklilerin çalışma koşullarını ortaya koydu
Araştırmaya göre emekli olduktan sonra çalışmaya devam eden kişilerin önemli bir bölümü uzun saatler boyunca çalışıyor. Katılımcıların yüzde 28’i haftada 46 ila 60 saat arasında mesai yaptığını belirtirken, yüzde 40’ı ay boyunca 26 ila 30 gün arasında çalıştığını ifade etti.
Raporda, emeklilik sonrası çalışmanın artık tercih değil zorunluluk haline geldiği vurgulandı. Araştırmaya katılanların yüzde 88,8’i “Çalışmadan temel ihtiyaçlarımı karşılayamam” ifadesine katıldığını belirtti.
Araştırma koordinatörü Derya Kömürcü, emekliliğin artık çalışma hayatından çekilmek anlamına gelmediğini söyledi. Kömürcü, birçok kişinin daha düşük gelirle ve daha güvencesiz şartlarda çalışmayı sürdürmek zorunda kaldığını ifade etti.
Kayıt dışı çalışma oranı dikkat çekti
Araştırma sonuçlarına göre emekli çalışanların yalnızca yüzde 38’inin sosyal güvencesi bulunuyor. Geri kalan yüzde 62’lik kesimin ise sigortasız ve kayıt dışı çalıştırıldığı belirtildi.
Katılımcıların yüzde 56,6’sının tam zamanlı işlerde çalıştığı kaydedilirken, özellikle ileri yaşta çalışan bireylerin iş güvenliği açısından daha büyük risklerle karşı karşıya kaldığı ifade edildi.
Raporda ekonomik baskılar nedeniyle emeklilerin tarım, inşaat ve sanayi gibi fiziksel yükü ağır sektörlerde çalışmaya devam ettiği belirtildi. Bu durumun iş kazaları ve iş cinayetleri riskini artırdığı vurgulandı.
Emekli maaşlarının giderleri karşılamadığı belirtildi
Araştırmaya katılan emeklilerin ortalama emekli maaşı 25 bin 600 TL olarak hesaplandı. Ortalama hane gelirinin ise 55 bin TL seviyesinde olduğu belirtildi.
Veriler, emekli maaşlarının hane bütçesinin yalnızca yaklaşık yarısını karşılayabildiğini ortaya koydu. Ayrıca emeklilerin büyük bölümünün 19 bin 500 TL ile 21 bin 999 TL arasındaki gelir grubunda yer aldığı ifade edildi.
Araştırmaya göre emeklilerin yalnızca yüzde 27,3’ünün kira, faiz ya da ek gelir gibi ikinci bir gelir kaynağı bulunuyor. Bu durum, maaşa bağımlı yaşayan emeklilerin ekonomik kırılganlığını artırıyor.
Borçluluk oranı yüksek seviyeye ulaştı
Raporda emeklilerin yüzde 66’sının aktif borç sahibi olduğu belirtildi. Borçlu emekliler arasında kredi kartı borcu bulunanların oranı yüzde 98,6’ya ulaştı.
Kadın emeklilerde borçluluk oranının erkeklere göre daha yüksek olduğu görüldü. Araştırmada kadın emeklilerin yüzde 74,2’sinin, erkek emeklilerin ise yüzde 63,8’inin borçlu olduğu kaydedildi.
Araştırmada borçlanmanın artık zorunlu ihtiyaçları karşılamak için kullanılan temel yöntemlerden biri haline geldiği ifade edildi. Özellikle gıda, fatura ve sağlık harcamalarının kredi kartı ve borçlanma yoluyla karşılandığı belirtildi.
Acil nakit ihtiyacı büyük sorun oluşturuyor
Katılımcıların yüzde 47’si acil bir durumda bir ay içinde 20 bin TL nakit bulamayacağını söyledi. Kararsızlarla birlikte bu oran yüzde 56’ya kadar yükseldi.
Beklenmedik bir harcamayı rahat şekilde karşılayabileceğini belirtenlerin oranı ise yüzde 42,6’da kaldı. Bu oran kadınlarda yüzde 33,3’e kadar düşerken, dul ve bekar emeklilerde yüzde 25 seviyesinde gerçekleşti.
Araştırma, emeklilerin önemli bölümünün ani sağlık harcamaları veya temel yaşam giderleri karşısında ciddi finansal kırılganlık yaşadığını ortaya koydu.
Sosyal yaşam ve sağlık hizmetlerine erişim zorlaşıyor
Araştırmada emekli yoksulluğunun yalnızca ekonomik değil sosyal etkiler de oluşturduğu belirtildi. Katılımcıların yüzde 76’sı maddi nedenlerle sosyal etkinliklere katılamadığını ifade etti.
Kadın emeklilerde bu oran yüzde 84,9’a kadar yükseldi. Sinema, çay bahçesi, misafirlik veya kısa sosyal aktivitelerin bile birçok emekli için erişilemez hale geldiği kaydedildi.
Araştırmaya katılanların yalnızca yüzde 36,5’i sağlık durumunun iyi olduğunu belirtti. Emeklilerin yüzde 56’sı ise sağlık hizmetlerine erişimde sorun yaşadığını ifade etti.
Konut ve ısınma giderleri öne çıktı
Araştırmaya göre emeklilerin yüzde 30,5’i kiracı konumunda bulunuyor. Kış aylarında ısınma giderlerini karşılamakta zorlandığını belirtenlerin oranı ise yüzde 76,2 olarak kaydedildi.
Raporda özellikle enerji maliyetleri ve kira artışlarının emekliler üzerindeki baskıyı artırdığı ifade edildi. Sabit gelirle yaşamını sürdüren vatandaşların temel yaşam giderlerini karşılamakta zorlandığı vurgulandı.
Araştırmada, ekonomik sorunların psikolojik etkilerinin de arttığı belirtildi. Emeklilerin önemli bölümünün gelecek kaygısı taşıdığı ifade edildi.
Devlet desteğinin yetersiz bulunduğu belirtildi
Katılımcıların yüzde 78’i “Devlet emeklilere yeterli yaşam güvencesi sağlıyor” ifadesine katılmadığını belirtti. Devlet desteğini yeterli bulanların oranı ise yüzde 14 seviyesinde kaldı.
Araştırmaya göre emeklilerin yüzde 74’ü gelecek konusunda ciddi kaygı yaşadığını ifade etti. Özellikle sağlık giderleri, kira artışları ve temel tüketim maliyetlerinin emekliler üzerindeki baskıyı büyüttüğü kaydedildi.
Raporda Türkiye’de yaşlı nüfus oranının da hızla yükseldiğine dikkat çekildi. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre 2025 yılında 65 yaş üstü nüfusun 9 milyon 583 bine ulaştığı, bu oranın 2030 yılında yüzde 13,5 seviyesine çıkmasının beklendiği belirtildi.
Yaşlı işçi ölümleri raporda yer aldı
Araştırmada ekonomik nedenlerle çalışmaya devam eden yaşlı işçilerin karşı karşıya kaldığı iş güvenliği risklerine de dikkat çekildi.
İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine göre son 15 aylık süreçte 65 yaş üstü en az 145 işçinin çalışırken hayatını kaybettiği belirtildi.
Raporda, yaşlı nüfusun artışıyla birlikte emeklilik politikaları, sosyal güvenlik sistemi ve yaşlı yoksulluğu konularının önümüzdeki yıllarda daha büyük önem taşıyacağı değerlendirmesi yapıldı.