Bazı zincir marketlerin plastik poşet satışını tamamen kaldırarak yalnızca kağıt ve bez çanta sunması, tüketicilerin tepkisini çekti. Konuyu Kamu Denetçiliği Kurumu’na (KDK) taşıyan bir vatandaşın şikâyeti üzerine yapılan inceleme, bu uygulamanın mevzuata aykırı olduğunu ortaya koydu. KDK, zincir marketlerin çevrecilik adı altında tüketici hakkını ihlal ettiğini belirterek, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na resmi tavsiyede bulundu.
Gelişme, hem çevre politikaları hem de tüketici hakları açısından önemli bir tartışmayı yeniden gündeme taşıdı. Plastik poşet kullanımını azaltmayı hedefleyen ücretlendirme sistemi, bazı zincir marketler tarafından farklı şekillerde uygulanmaya başladı. Ancak tüketiciye seçim hakkı tanımayan bu tür uygulamaların yasal zemini olmadığını KDK net şekilde ortaya koydu.
Marketlerde plastik poşet satışı zorunlu mu?
Kamu Denetçiliği Kurumu’nun kararına göre, marketlerin plastik poşet satışını tamamen kaldırması yasaya aykırı. Dayanak olarak “Plastik Poşetlerin Ücretlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar”ın 8. maddesi gösterildi. Bu maddeye göre; işletmeler, ücretli plastik poşetlere ek olarak alternatif taşıma çözümleri sunabilir, ancak plastik poşetleri tümüyle raflardan kaldırmaları mevzuata uygun değil.
KDK kararında şu ifadelere yer verildi:
“Tüketicinin seçim hakkı yok sayılıyor. Kağıt ve bez çantaların zorunlu tutulması, tüketiciye ekonomik külfet getiriyor. Bu yaklaşım çevreci değil, dayatmacı bir ticaret anlayışıdır.”
Tüketici şikayetiyle süreç resmen başlatıldı
Sürecin fitilini ateşleyen olay, bir vatandaşın zincir markette alışveriş yaptıktan sonra plastik poşet almak istemesiyle başladı. Kendisine yalnızca bez ve kağıt çanta bulunduğu, plastik poşet satışının yapılmadığı söylendi. Bunun üzerine konuyu KDK’ya taşıyan tüketicinin başvurusu incelendi ve yapılan değerlendirme sonucu, market uygulamasının tüketici haklarına ve ilgili mevzuata aykırı olduğu sonucuna varıldı.
Marketlerin yalnızca bez veya kağıt çanta sunarak plastik poşeti kaldırması, çevreci yaklaşımın ötesinde bir ticari yönlendirme olarak değerlendirildi. KDK bu uygulamaların gelir modeline dönüştürüldüğünü ve tüketiciyi daha pahalı ürünlere yönlendirdiğini vurguladı.
Bakanlığa çağrı: Denetim ve yaptırım uygulansın
Kamu Denetçiliği Kurumu, ilgili kararın ardından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na resmi tavsiyede bulundu. Tavsiyede, zincir marketlerin bu uygulamalarının idari denetim altına alınması ve gerekirse cezai yaptırımların gündeme getirilmesi gerektiği belirtildi.
Ayrıca KDK, plastik poşetlerin ücretlendirilmesinin amacının çevre bilincini artırmak olduğunu hatırlattı ve “bu uygulamayı yalnızca gelir amacıyla kullanan işletmelerin asıl hedefi saptırdığını” ifade etti. Çevreci yaklaşımın tüketici hakkını gözeterek uygulanması gerektiği vurgulandı.
