ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaşın 39. gününde taraflar, yoğun diplomasi trafiği sonrası 15 günlük geçici ateşkes üzerinde uzlaştı. Sürecin Pakistan’ın arabuluculuğunda ilerlediği, 10 Nisan’da İslamabad’da görüşmelerin başlayabileceği bildirildi. Ancak Washington ve Tahran’dan gelen açıklamalar, anlaşmanın kapsamı konusunda ciddi görüş ayrılıkları bulunduğunu ortaya koydu.
Diplomasi son anda devreye girdi
Son günlerde tırmanan gerilim, ABD Başkanı Donald Trump’ın sert açıklamaları sonrası kritik bir noktaya ulaştı. İran’ın enerji altyapısına yönelik olası bir saldırı beklentisi, uluslararası kamuoyunda endişe yaratırken, diplomatik girişimler hız kazandı.
Şahbaz Şerif’in devreye girmesiyle taraflara eş zamanlı çağrılar yapıldı. Pakistan yönetimi, ABD’den askeri operasyonu ertelemesini, İran’dan ise Hürmüz Boğazı’nı açık tutmasını talep ederek ateşkes zemininin oluşmasını sağladı.
Çin’in müdahalesi belirleyici oldu
The New York Times muhabiri Farnaz Fassihi’nin aktardığına göre İran, ateşkes teklifine başlangıçta mesafeli yaklaştı. Ancak sürecin seyrini değiştiren gelişme, Çin’in doğrudan müdahalesi oldu.
Çin yönetimi, Tahran’dan tansiyonu düşürmesini ve esneklik göstermesini istedi. Kritik altyapının hedef alınması halinde oluşabilecek ekonomik yıkım riski de dikkate alınarak ateşkes kararı İran’ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney tarafından onaylandı.
ABD ve İran’dan farklı açıklamalar
ABD tarafı ateşkesi “şartlı ve geçici” olarak tanımladı. Washington yönetimi, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen açık tutması karşılığında saldırıların iki hafta süreyle askıya alınacağını açıkladı. Ayrıca İran’dan gelen 10 maddelik teklifin müzakere için temel oluşturabileceği belirtildi.
İran ise süreci farklı bir çerçevede sundu. Tahran yönetimi, ABD’nin saldırmazlığı kabul ettiğini, uranyum zenginleştirme faaliyetlerinin sürdürüleceğini ve yaptırımların kaldırılacağını iddia etti. Bu açıklamalar, taraflar arasında ciddi bir söylem farkı bulunduğunu ortaya koydu.
İsrail de ateşkese dahil oldu
Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada İsrail’in de geçici ateşkesi kabul ettiği duyuruldu. Açıklamada, taraflar arasında yüz yüze görüşmelerin yapılmasına yönelik temasların sürdüğü ifade edildi.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, görüşmelerin henüz kesinleşmediğini ancak diplomatik sürecin devam ettiğini belirtti. ABD heyetinde Başkan Yardımcısı J. D. Vance, özel temsilci Steve Witkoff ve Jared Kushner’ın yer alması bekleniyor.
Ateşkes kırılgan bir zeminde ilerliyor
Tarafların açıklamaları karşılaştırıldığında, ABD’nin süreci müzakereye zemin hazırlayan geçici bir adım olarak gördüğü, İran’ın ise sahadaki kazanımların kabulü şeklinde yorumladığı dikkat çekiyor. Bu durum, ateşkesin henüz kalıcı bir anlaşmaya dönüşmediğini ortaya koyuyor.
Şahbaz Şerif, ateşkesin derhal yürürlüğe girdiğini açıklayarak tarafları 10 Nisan’da İslamabad’da kapsamlı bir anlaşma için görüşmelere davet etti. Sürecin önümüzdeki günlerde yapılacak temaslarla netleşmesi bekleniyor.
