Türkiye’nin ilk İklim Kanunu TBMM Genel Kurulu’nda kabul edildi. Yasayla birlikte 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi yasal güvenceye kavuşurken, Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), Sınırda Karbon Düzenlemesi, karbon piyasaları ve yerel iklim eylem planları gibi onlarca yeni düzenleme yürürlüğe girdi. İklim Değişikliği Başkanlığı, ETS piyasasını kurmakla yetkilendirildi.
İklim Kanunu neyi amaçlıyor, kimleri kapsıyor?
Kanun, Türkiye’nin yeşil büyüme vizyonu doğrultusunda sera gazı emisyonlarını azaltmayı ve iklim değişikliğine uyumu kurumsal ve yerel düzeyde yasal çerçeveye oturtmayı hedefliyor. Kamu ve özel tüm kurumlar, bu kapsamda alınan tedbirlere uymakla yükümlü olacak. Belediyelerden sanayi tesislerine kadar çok sayıda aktör bu kanunun kapsamına dahil ediliyor.
ETS nedir, kimler etkilenecek?
Yeni kanunla birlikte İklim Değişikliği Başkanlığı ETS piyasasını kuracak. Bu sistemde belirli sektörlerde faaliyet gösteren büyük işletmeler, yıllık sera gazı emisyonlarına karşılık gelen “tahsisat”ları teslim etmek zorunda olacak. İzin almadan faaliyet gösteren veya yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmelere milyonlarca liralık ceza kesilecek.
Gönüllü karbon piyasası ve karbon kredisi uygulamaları nasıl işleyecek?
Kanun, sadece ETS'yi değil, gönüllü karbon piyasalarını da kapsıyor. Bu piyasada projeler aracılığıyla üretilen karbon kredileri, ETS kapsamında kullanılabilecek. Ancak bu kredilerin kayıt sistemi, doğrulama ve denetimi İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından sıkı biçimde yürütülecek. Sahte veri sunanlara ağır yaptırımlar geliyor.
Yerel yönetimlere iklim planı zorunluluğu getirildi mi?
Evet. Her ilde vali başkanlığında İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurulacak. Büyükşehir ve il belediyeleri, 2027’ye kadar “Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı” hazırlamakla yükümlü olacak. Bu planlar, emisyon azaltımı ve uyum hedeflerini içerecek. Hazırlık süresi Cumhurbaşkanı kararıyla 1 yıl uzatılabilecek.
Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) nedir?
Türkiye’nin ithal ettiği ürünlerin gömülü karbon emisyonları dikkate alınarak SKDM kurulabilecek. Bu düzenleme ile ithal ürünlerde karbon salımına göre vergi veya katkı payı uygulaması mümkün olacak. Böylece, yerli üreticinin düşük karbonlu üretime geçişi teşvik edilecek.
İklim Kanunu hangi yaptırımları içeriyor?
Sera gazı emisyonu izni almadan faaliyet gösteren işletmelere 1 milyon TL’den 10 milyon TL’ye kadar ceza verilecek. ETS yükümlülüklerini üç yıl üst üste yerine getirmeyenlerin izinleri iptal edilecek. Ozon tabakasını incelten madde kullananlara da 2,5 milyon TL ceza öngörülüyor. İdari para cezalarının üst sınırı ise 50 milyon TL olarak belirlendi.
İklim finansmanı nasıl sağlanacak, yeni kaynaklar oluşturulacak mı?
Elde edilecek ETS gelirleri, karbon vergileri, ceza gelirleri ve gönüllü karbon piyasası katkı payları “özel gelir” olarak kaydedilecek. Bu gelirler İklim Değişikliği Başkanlığı bütçesinde özel ödenek olarak kullanılacak. Yeşil dönüşüm projeleri ve AR-GE yatırımları bu fonlardan desteklenecek.
Pilot ETS uygulaması ne zaman başlayacak?
ETS’ye tam geçiş öncesinde pilot uygulama yapılacak. Bu dönemde yükümlülüklerini yerine getirmeyenlere ceza %80 indirimli uygulanacak. ETS kapsamına giren işletmelerin 3 yıl içinde sera gazı emisyon izni almaları zorunlu olacak. Süre, gerektiğinde 2 yıl daha uzatılabilecek.
