Türkiye'nin tarım ve çevre gündemini sarsan ve kamuoyunda büyük tartışmalara neden olan zeytinlik alanlarının madencilik faaliyetlerine açılmasına ilişkin kanun teklifinin ilk dört maddesi, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi. "Süper İzin" olarak da adlandırılan düzenleme, enerji ihtiyacı ve kamu yararı gerekçesiyle, başka alternatifin bulunmadığı durumlarda zeytinlik sahalarında madencilik yapılmasına olanak tanıyor. Teklifin görüşmelerine yarın devam edilecek.
TBMM Genel Kurulu'nda dün gece saatlerinde yapılan görüşmelerde, Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi'nin en kritik maddeleri oylanarak kabul edildi. Yeni yasaya göre, yürütülen bir madencilik faaliyetinin tapuda zeytinlik olarak kayıtlı bir alana denk gelmesi ve bu faaliyetin başka bir yerde sürdürülmesinin teknik olarak imkansız olması durumunda, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na "kamu yararı" kararıyla izin verme yetkisi tanınıyor. Bu izin, zeytinliklerin geleceği ve korunması konusundaki endişeleri de beraberinde getirdi.
Düzenleme, madencilik izni verilen sahadaki zeytin ağaçlarının sökülerek başka bir yere taşınmasını şart koşuyor. Ağaçların taşınacağı yerin seçiminde, maden sahasının bulunduğu ilçe ve il sınırlarına öncelik verilecek. Ancak ziraat mühendisleri ve çevre örgütleri, yetişkin zeytin ağaçlarının taşınma sürecinde yaşama tutunma oranının oldukça düşük olduğuna dikkat çekerek, bu maddenin zeytinliklerin fiilen yok olmasına neden olabileceği uyarısında bulunuyor. Yasanın kabul edilen bu ilk maddeleri, Türkiye'nin zeytin varlığı için yeni ve tartışmalı bir dönemin kapısını araladı.
Zeytinlik Yasası Ne Anlama Geliyor? Hangi Şartlarda Madene Açılacak?
Yeni düzenleme, zeytinlik alanların madenciliğe açılması için oldukça spesifik ancak yoruma açık şartlar ortaya koyuyor. Bir zeytinliğin maden sahası olarak kullanılabilmesi için öncelikle yürütülen maden projesinin ülkenin elektrik ihtiyacını karşılamaya yönelik olması gerekiyor. İkinci ve en kritik şart ise, madencilik faaliyetlerinin başka bir alanda yürütülmesinin "mümkün olmaması". Bu durumun nasıl tespit edileceği ve hangi kriterlere göre belirleneceği, yasanın uygulama sürecindeki en önemli soru işaretlerinden birini oluşturuyor.
İzin süreci tamamen Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın kontrolünde olacak. Bakanlık, "kamu yararı" olduğu kanaatine varırsa, zeytinlik alanda madencilik yapılmasına ve geçici tesisler inşa edilmesine onay verebilecek. Ayrıca, madencilik yapacak olan ruhsat sahibi şirketten, sahanın rehabilitasyonu için her yıl işletme ruhsat bedeli kadar ek bir bedel tahsil edilecek. Bu gelirin, madencilik sonrası alanın yeniden doğaya kazandırılması için kullanılacağı belirtilse de, ekosistemin ne kadarının geri getirilebileceği konusu belirsizliğini koruyor.
"Acele Kamulaştırma" Yetkisi ve Kiralamada Yeni Kurallar
Kabul edilen maddeler arasında en çok dikkat çekenlerden biri de "acele kamulaştırma" yetkisi oldu. Yenilenebilir enerji kaynaklarına (RES, GES vb.) dayalı üretim tesisi kurmak isteyen ve ön lisans alan şirketler için gerekli olan özel mülkiyete ait araziler, 31 Aralık 2030 tarihine kadar Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) kararıyla acele bir şekilde kamulaştırılabilecek. Bu madde, zeytinlik alanlar dışındaki tarım arazileri ve diğer özel mülkler için de enerji projeleri adına hızlı bir el değiştirme sürecinin önünü açıyor.
Yasa, madencilik nedeniyle zeytinliği kamulaştırılan ve ağaçları taşınan mülk sahiplerine de bir seçenek sunuyor. Bu kişilere, talep etmeleri halinde, yeni zeytin bahçesi kurmaları için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nca belirlenen Hazine arazileri, rayiç bedel üzerinden 10 yıl süreyle doğrudan kiralanabilecek. Ayrıca, enerji ithalatını azaltma hedefiyle, yenilenebilir enerji tesislerinin izin, kira ve irtifak işlemlerinde uygulanan yüzde 85'lik indirimin süresi de 5 yıl daha uzatıldı. Bu maddeler, hükümetin enerji arz güvenliğini sağlama ve yerli kaynakları devreye alma politikasının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
