Çin, nükleer enerji teknolojisinde uzun süredir hedeflediği kritik bir eşiği geçtiğini duyurdu. Devlet medyası China Daily’nin haberine göre, Çinli bilim insanları toryum yakıtını deneysel düzeyde uranyuma dönüştürmeyi başardı. Bu gelişme, alternatif nükleer yakıt döngüsü arayışında dünya çapında elde edilen ilk somut sonuçlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Erimiş Tuz Reaktöründe Deneysel Başarı
Çin Bilimler Akademisi’ne bağlı Shanghai Uygulamalı Fizik Enstitüsü, Gansu eyaletinin Wuwei kentinde düşük güçlü bir erimiş tuz reaktörünü (molten-salt reactor) çalıştırdı. Yapılan testlerde toryum-232 izotopunun nötron yakalayarak protaktinyum-233 üzerinden uranyum-233’e dönüştüğü tespit edildi. Bu dönüşüm, “toryum yakıt döngüsü” olarak bilinen ve daha güvenli, sürdürülebilir nükleer enerjiye geçişin temelini oluşturan sürecin pratikte mümkün olduğunu gösteriyor.
Yetkililer, test reaktörünün yalnızca 2 megavat ısı gücünde olduğunu, dolayısıyla henüz ticari üretim için erken olduğunu belirtiyor. Ancak bilim dünyası, toryumun fiilen dönüştürülebilmesinin “enerji teknolojisinde yeni bir sayfa” açabileceği görüşünde.
Toryumun Avantajı: Daha Güvenli ve Bol Bir Yakıt
Uzmanlara göre toryum, doğada uranyumdan yaklaşık üç kat daha fazla bulunuyor. Ayrıca nükleer reaksiyonlar sırasında daha az atık üretmesi ve zincirleme reaksiyon riski taşımaması nedeniyle çok daha güvenli bir seçenek olarak görülüyor.
Bununla birlikte, toryum tabanlı enerji üretiminin yaygınlaşması için hâlâ önemli teknik engeller var. Yüksek sıcaklığa dayanıklı malzemeler, kimyasal ayrıştırma sistemleri ve güvenlik altyapısı gibi alanlarda yeni teknolojiler geliştirilmesi gerekiyor. Çinli yetkililer, önümüzdeki yıllarda daha yüksek güçlü erimiş tuz reaktörleri inşa etmeyi planladıklarını açıkladı.
Türkiye’de Toryum ve MSR Çalışmaları
Türkiye’de de benzer yönde araştırmalar yürütülüyor. Yerli teknoloji firması FİGES A.Ş., 2016’dan bu yana “erimiş tuz reaktörü (MSR) + toryum yakıt döngüsü” üzerine çalışmalar yapıyor. Şirket, bu teknolojiyi Türkiye’de tanıtmak amacıyla seminerler düzenliyor ve TÜBİTAK ile iletişim halinde. Ayrıca ulusal düzeyde “ETR Projesi” başlığı altında yerli bir MSR konsepti geliştirme hedefi bulunuyor.
Türkiye, Eskişehir Beylikova bölgesinde yer alan zengin nadir toprak elementleri ve toryum rezervleriyle de dikkat çekiyor. Buradaki ayrıştırma ve saflaştırma (purifikasyon) çalışmaları, Türkiye’nin gelecekte bu alanda stratejik bir üretici olabileceğine işaret ediyor.
Engin Arık’ın Vizyonu Yeniden Gündemde
Türk fizikçi Prof. Dr. Engin Arık, 2000’li yıllarda toryumun Türkiye için stratejik önemine dikkat çeken ilk bilim insanlarından biriydi. Arık, “Toryum 21. yüzyılın en stratejik maddesi olabilir. Türkiye bu kaynağı doğru kullanabilirse, enerji bağımsızlığını sağlayabilir.” demişti.
Arık, 30 Kasım 2007’de yaşanan Isparta uçak kazasında yaşamını yitirdi. Ölümü, toryum araştırmalarının kaderi açısından sembolik bir dönüm noktası olarak anılmaya devam ediyor. Onun vizyonu, bugün Çin’in ve Türkiye’nin yürüttüğü çalışmalarla yeniden gündeme gelmiş durumda.
Uzmanlara göre Çin’in bu adımı, toryum tabanlı nükleer enerjiye geçiş sürecinde sadece bir başlangıç. Ancak bu başlangıç, dünya enerji dengelerini kökten değiştirebilecek potansiyele sahip.
