Afganistan’da yönetimi elinde bulunduran Taliban, ülkede uygulanacak yeni ceza usullerini kamuoyuna açıkladı. Düzenlemeler, ceza hukukunun dini kimlik, mezhep, cinsiyet ve toplumsal statüye göre farklı şekilde uygulanacağını ortaya koyarken, içerdiği hükümler uluslararası alanda tepkiyle karşılandı.
Kölelik ceza hukukunda açıkça yer aldı
Yeni düzenlemelerde en dikkat çeken başlıklardan biri kölelik oldu. Ceza hukukunun bir parçası haline getirilen metinde “efendi” ve “köle” kavramları açık biçimde kullanılırken, kölenin cezalandırılması yetkisinin doğrudan efendisine bırakıldığı ifade ediliyor.
Bu durum, modern hukuk sistemleriyle tamamen çelişen bir yaklaşım olarak değerlendirilirken, düzenlemenin köleliği hukuki bir statü olarak tanıdığına dikkat çekiliyor.
Toplum dört sınıfa ayrıldı, ceza statüye bağlandı
NTV’nin derlediği bilgilere göre Taliban, Afgan toplumunu dört ayrı sosyal sınıfa ayırıyor. Bunlar; din alimleri, seçkinler, orta sınıf ve alt sınıf olarak sıralanıyor.
Yasaya göre işlenen suçlarda cezanın türü ve şiddeti, failin bu sınıflardan hangisine ait olduğuna göre değişiyor.
– Suç din alimi tarafından işlenirse yalnızca uyarı veriliyor.
– Seçkinler için mahkemeye çağrı ve uyarı öngörülüyor.
– Orta sınıf için hapis cezası uygulanıyor.
– Alt sınıf için ise hapis cezasına ek olarak bedensel cezalar gündeme geliyor.
Muhaliflere ölüm cezası yetkisi
Yeni ceza kanunlarıyla Taliban mahkemelerine, muhalifleri ve eleştirmenleri ölüm cezasına çarptırma yetkisi tanınıyor. “İsyancı” olarak tanımlanan kişilerin kamuya zarar vereceği ve bu zararın öldürülmeden ortadan kaldırılamayacağı savunuluyor.
Düzenlemeye göre, Taliban muhaliflerini ihbar etmeyenler de hapis cezası ile karşı karşıya kalacak. Böylece tüm vatandaşların, muhalif faaliyetleri yetkililere bildirmesi zorunlu hale getiriliyor.
Vatandaşlara cezalandırma yetkisi verildi
Taliban’ın yeni yasalarında dikkat çeken bir diğer unsur ise bireysel cezalandırmaya izin verilmesi oldu. Buna göre vatandaşlar, bir kişinin “günah” işlediğine şahit olmaları halinde, o kişiyi şahsen cezalandırabilecek.
Bu hükmün, keyfi uygulamaları ve linç benzeri olayları artırabileceği yönünde ciddi endişeler dile getiriliyor.
Kız çocuklarının eğitimi yasaklandı
Yeni düzenlemeler kapsamında Afganistan’da kız çocuklarının eğitimi tamamen yasaklanıyor. Eğitim yasağı, Taliban’ın daha önce fiilen uyguladığı kısıtlamaları yasal zemine taşımış oluyor.
Bu adımın, ülkedeki kadın ve kız çocuklarının toplumsal hayattan tamamen dışlanmasına yol açacağı ifade ediliyor.
Dans, mezhep değiştirme ve sosyal hayat yasakları
Taliban, yeni ceza yasalarıyla dans etmeyi ve dans edenleri izlemeyi de suç kapsamına aldı. Ayrıca “ahlaksızlık yerlerinin” yıkılacağı belirtilirken, bu yerlerin nereler olduğu açıkça tanımlanmıyor. Bu durumun keyfi cezalandırmalara kapı aralayabileceği vurgulanıyor.
Düzenlemelerde, Hanefi mezhebi esas alınırken, mezhebini terk edenler “kafir” olarak nitelendiriliyor. Mezhep değiştiren kişilerin hapis cezası ile karşı karşıya kalacağı belirtiliyor.
Şiddet ve çocuklara ilişkin hükümler
Yasada, kemik kırığına ya da derinin yırtılmasına neden olmamak şartıyla şiddetin serbest bırakıldığı ifade ediliyor. Çocuk istismarı ve çocuğa yönelik şiddetin de cezasız bırakıldığına dair maddeler dikkat çekiyor.
Bir hükme göre, bir babanın 10 yaşındaki oğlunu namazı ihmal etmesi gibi gerekçelerle cezalandırabileceği belirtiliyor. Ayrıca akrabalık bağı olmayan kadın ve erkeğin bir arada bulunması da suç sayılıyor.
Uluslararası hukuka aykırı eleştirileri sürüyor
Yeni ceza usullerinin; uluslararası insan hakları standartlarını, temel özgürlükleri ve adil yargılanma ilkelerini ihlal ettiği yönündeki eleştiriler artarken, Taliban yönetimi 2021 yılında ABD’nin Afganistan’dan çekilmesinin ardından bu tür düzenlemeleri hayata geçirmeyi sürdürüyor.
Düzenlemenin, Afganistan’da hukukun tamamen ideolojik ve sınıfsal bir zemine oturtulduğunu gösterdiği yorumları yapılıyor.
