Türkiye ile İsrail arasında uzun yıllardır devam eden Siloam Yazıtı tartışması, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun 15 Eylül’de Kudüs’te yaptığı yeni açıklamayla yeniden gündeme geldi. Netanyahu, 1998’de dönemin Başbakanı Mesut Yılmaz’a yazıt karşılığında Osmanlı dönemine ait eserler teklif ettiklerini ancak bu teklifin reddedildiğini iddia etti. Buna karşın Türk yetkililerden herhangi bir doğrulama gelmedi. İsrail’in defalarca yaptığı iade ve takas girişimlerine rağmen Türkiye tutumunu değiştirmedi ve yazıtın İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde kalacağını açıkladı.
Siloam Yazıtı 1880’de Doğu Kudüs’te Hezekiel Tüneli’nde bulundu, 1883’te Osman Hamdi Bey tarafından İstanbul’a getirildi ve Müze-i Hümayun envanterine kaydedildi. Bu nedenle Türkiye, yazıtın Osmanlı döneminde yasal olarak topraklarına getirildiğini ve bugün de hukuken kendi mülkiyetinde bulunduğunu vurguluyor. İsrail ise bu yazıtın Kudüs’teki Yahudi tarihi açısından önem taşıdığını ve Tevrat’taki anlatıyı desteklediğini savunuyor.
Geçmişten Bugüne İsrail’in Teklifleri ve Türkiye’nin Yanıtı
İsrail, ilk olarak 1996’da Kudüs’ün 3.000’inci yılı kutlamaları için yazıtı ödünç istemiş, Türkiye bu talebi reddetmişti. 2007’de dönemin Başbakanı Şimon Peres’in Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’e yaptığı ödünç talebi de iki ülke ilişkilerinin gerilmesi üzerine sonuçsuz kaldı. 2017’de ise Kültür Bakanı Miri Regev’in Gaziantep’e yaptığı ziyarette “iki fil karşılığında takas” önerisi gündeme gelmiş, bu da kabul görmemişti. 2022’de İsrail basını Türkiye’nin yazıtı vereceği iddiasını ortaya attı ancak bu haber de Türk makamlarınca yalanlandı.
Netanyahu’nun son iddiası, 1998’de Mesut Yılmaz’ın dönemin İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın seçmen tepkisinden çekindiği için teklifi reddettiği yönünde oldu. Ancak bu açıklamalar da Ankara tarafından resmi olarak doğrulanmadı.
2 Bin 700 Yıllık Eserin Önemi
M.Ö. 8. yüzyıla tarihlenen Siloam Yazıtı, Kudüs’te Kral Hezekiya döneminde su tünelinin iki uçtan kazılarak ortada birleşmesini anlatıyor. Paleo-İbranice yazılmış altı satırlık bu metin, arkeoloji ve dil tarihi açısından eşsiz bir belge olarak kabul ediliyor. Yazıtın replikası Kudüs’teki İsrail Müzesi’nde sergileniyor ancak orijinali 140 yıldır İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde korunuyor.
Türkiye’nin Değişmeyen Tutumu
Müzeler eski Genel Müdür Yardımcısı Yahya Coşkun’un da vurguladığı gibi, Siloam Yazıtı Osmanlı topraklarında bulunduğu dönemde İstanbul’a getirilmiş ve 1883’te yasal olarak envantere kaydedilmiş durumda. Coşkun, 2022’de İsrailli yetkililere “Bu yazıt Osmanlı döneminde müzemize geçti; ebediyen bizde kalacak” dediğini paylaştı. Bu açıklamalar, Türkiye’nin uluslararası hukuk ve kültürel miras koruma ilkelerine dayanarak eseri elinde tutma kararının süreceğini gösteriyor.
İsrail, Siloam Yazıtı’nı geri almak için neredeyse 30 yıldır çeşitli yollar denese de Türkiye yazıtın hukuken ve tarihsel olarak kendi envanterine ait olduğunu savunuyor. Son olarak Netanyahu’nun dile getirdiği yeni iddialar da Türkiye’nin bu kararlı tutumunu değiştirmedi. 2 bin 700 yıllık Siloam Yazıtı, geçmişten bugüne olduğu gibi İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde korunmaya devam edecek.
