Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından asgari işçilik uygulamalarına ilişkin önemli düzenlemeler yapıldı. 5510 sayılı Kanun kapsamında yürütülen asgari işçilik araştırma süreçlerinde yapılan değişikliklerle birlikte işverenlerin yaşadığı uygulama farklılıklarının giderilmesi, geciken işlemlerin hızlandırılması ve bazı mağduriyetlerin önlenmesi hedefleniyor. Düzenlemeyle birlikte inşaat iş yerlerinden ihale süreçlerine kadar birçok başlıkta yeni uygulamalar devreye alındı.
Yapılan değişiklik kapsamında yönetmelikte yer alan “araştırma” ifadesi yerine “asgari işçilik araştırma işlemi” kavramı getirildi. Yeni tanımlamaya göre bu işlem; kamu kurumları, bankalar, döner sermayeli kuruluşlar ve özel nitelikli inşaat işlerinden elde edilen bilgi ve belgeler doğrultusunda yeterli işçilik bildirilip bildirilmediğine yönelik SGK tarafından yapılan değerlendirme, kontrol ve hesaplama süreçlerini kapsıyor.
Birden fazla inşaat tek sicil numarasıyla yürütülebilecek
Yeni düzenlemeyle aynı işveren tarafından yapılan ve birden fazla yapı ruhsatı bulunan özel nitelikli bina inşaatları için yeni bir uygulama getirildi.
Buna göre parsellerin birbirine bitişik veya yakın olması, işverenin ilk işin başlangıcından itibaren 6 ay içinde başvuruda bulunması ve sigortalı çalışanların birbirine karışması şartıyla inşaatların tek sicil numarası altında yürütülmesine SGK ünitesi tarafından izin verilebilecek.
Düzenlemenin özellikle büyük ölçekli konut ve yapı projelerinde yaşanan sicil karmaşasını azaltması bekleniyor. Böylece aynı işverene ait yakın konumdaki projelerin tek dosya üzerinden takip edilmesinin önü açılmış oldu.
Hak ediş ödemelerine ilişkin süreç netleştirildi
Düzenlemeyle birlikte ihale konusu işlerde geçici kabul işlemleri tamamlanmış olmasına rağmen toplam istihkak bedelinin bildirilememesi durumunda uygulanacak yöntem de açık şekilde belirlendi.
İşverenin talep etmesi halinde, SGK tarafından işverene ödenen mevcut hak ediş tutarı üzerinden araştırma yapılabilecek. Ancak bu aşamada “ilişiksizlik belgesi” düzenlenmeyecek.
Daha sonraki süreçte ihale makamı tarafından toplam kesin istihkak tutarının bildirilmesi halinde ise daha önce araştırılan kısım toplam bedelden düşülecek ve kalan tutar üzerinden yapılan inceleme sonrasında ilişiksizlik belgesi düzenlenecek.
İş bitim tarihine ilişkin uygulama değişti
Yapılan değişiklikle iş bitim tarihinin hangi esaslara göre belirleneceği de açık şekilde tanımlandı.
İhale makamı tarafından onaylanan geçici kabul tutanağında eksik veya kusur bulunmadığının belirtilmesi halinde tutanak tarihi iş bitim tarihi olarak kabul edilecek. Eğer tutanakta eksik veya kusur tespit edilmişse, bu eksikliklerin giderildiği tarih esas alınacak.
Geçici veya kesin kabul şartı bulunmayan işlerde ise ihale makamı tarafından bildirilen iş bitim tarihi geçerli olacak. Düzenlemeyle birlikte farklı uygulamaların önüne geçilmesi amaçlandı.
Yarım kalan ihaleler için yeni uygulama getirildi
İhaleli işlerin yarım kalması veya sözleşmenin feshedilmesi halinde uygulanacak asgari işçilik araştırması şartları da netleştirildi.
Buna göre işverene herhangi bir hak ediş ödemesi yapılmışsa, SGK araştırmayı ödenen hak ediş tutarı üzerinden gerçekleştirecek. Eğer işverene herhangi bir ödeme yapılmamışsa araştırma işlemi yapılmayacak.
Bu düzenlemenin özellikle uzun süre sonuçlandırılamayan fesih dosyalarının tamamlanmasını kolaylaştırması bekleniyor.
Asgari işçilik hesabında aritmetik ortalama dönemi başlayacak
SGK’nin yaptığı en önemli değişikliklerden biri de inşaat maliyet hesaplamalarında oldu.
2004 yılından bu yana uygulanan sistemde, inşaatın bittiği yıldan önceki yılın birim maliyet bedeli esas alınıyordu. Yeni düzenleme ile bu uygulamadan vazgeçilerek aritmetik ortalama yöntemi getirildi.
İnşaatın başladığı yıl içinde tamamlanması halinde, bitiş tarihinde geçerli olan birim maliyet bedeli esas alınacak. İnşaatın birden fazla yıla yayılması durumunda ise başlangıç ve bitiş yılları arasındaki tüm yılların birim maliyet bedellerinin aritmetik ortalaması alınacak.
Yeni yöntemin maliyet hesaplamalarında daha adil ve daha gerçekçi sonuçlar ortaya koyması hedefleniyor.
İki yıl sigortalı çalıştırmayan iş yerleri incelenecek
Kapanma, terk veya tasfiye işlemi bulunmadığı halde en az iki yıl boyunca sigortalı çalışan bildirilmeyen özel nitelikli inşaat iş yerleri için SGK tarafından resen araştırma yapılabilecek.
Sigortalı çalıştırılmasına son verilen tarih esas alınarak yapılacak incelemeyle birlikte uzun yıllardır işlem görmeyen dosyaların sonuçlandırılması amaçlanıyor.
SGK, bu uygulama sayesinde gecikme nedeniyle oluşabilecek ceza ve faiz yükünün azaltılacağını, aynı zamanda işlemlerin daha hızlı tamamlanacağını belirtiyor.
Eksik bildirilen işçilikler için yeni tahakkuk sistemi uygulanacak
Yeni düzenlemeye göre SGK tarafından yapılan araştırmalar sonucunda eksik işçilik tespit edilmesi halinde hesaplanan prim tutarı iş bitim tarihinin bulunduğu aya mal edilerek tahakkuk ettirilecek.
Hesaplanan primler, gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte işverene tebliğ edilecek. Düzenleme hem ihale konusu işler hem de özel nitelikli inşaat iş yerleri için geçerli olacak.
SGK’nin yaptığı değişikliklerle birlikte asgari işçilik araştırma süreçlerinde yaşanan uygulama farklılıklarının azaltılması, dosya işlemlerinin hızlandırılması ve işverenlerin uzun süren bürokratik süreçlerden kaynaklanan mağduriyetlerinin giderilmesi hedefleniyor.
