Türkiye’de 17 milyonu aşkın emeklinin yakından takip ettiği bayram ikramiyesi uygulamasında kapsamlı bir değişiklik hazırlığı gündeme geldi. AK Parti kulislerinden yansıyan bilgilere göre hükümet, herkese eşit verilen mevcut ikramiye sistemini kaldırarak yalnızca dar gelirli emeklilere yönelik yeni bir destek modeline geçmeyi değerlendiriyor. Çalışmanın gerekçeleri arasında bütçe disiplini ve sosyal adalet vurgusu öne çıkıyor.
Bayram ikramiyesinde eşit ödeme modeli tartışılıyor
2018 yılından bu yana tüm emeklilere eşit şekilde ödenen bayram ikramiyeleri, mevcut ekonomik koşullar nedeniyle yeniden değerlendirmeye alındı. Orta Vadeli Program (OVP) kapsamında yürütülen sıkı maliye politikaları, uygulamanın bütçe üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşıdı.
AK Parti kaynaklarına göre mevcut modelde, gelir durumu fark etmeksizin tüm emeklilere aynı tutarın ödenmesi sosyal adalet açısından tartışma yaratıyor. Parti kulislerinde, yüksek maaş alan emekliler ile düşük gelirli emeklilerin aynı miktarda ikramiye almasının hakkaniyet açısından yeniden ele alınması gerektiği yönünde görüşlerin dile getirildiği ifade ediliyor.
Zam seçeneği bütçe yükü nedeniyle rafa kalktı
Kamuoyunda uzun süredir mevcut 4 bin liralık bayram ikramiyesinin artırılması beklentisi bulunuyordu. Yapılan değerlendirmelerde ikramiyenin yüzde 25 artırılarak 5 bin liraya çıkarılması seçeneği de masaya yatırıldı.
Ancak ekonomi yönetiminin yaptığı etki analizlerine göre, yalnızca bin liralık bir artışın bile 17 milyonu aşan emekli nüfusu nedeniyle bütçeye yıllık yaklaşık 44 milyar liralık ek yük getireceği hesaplandı. Bu nedenle genel zam yerine sistemin yapısının değiştirilmesi seçeneği üzerinde yoğunlaşıldığı belirtiliyor.
Yeni modelde gelir ve mal varlığı kriteri uygulanacak
Hazırlıkları süren yeni sistemde bayram ikramiyelerinin tüm emekliler için genel bir hak olmaktan çıkarılarak sosyal yardım niteliğine dönüştürülmesi planlanıyor. Bu kapsamda sadece emekli maaşına değil, hane halkının toplam gelirine ve kişinin mal varlığına göre kapsamlı bir değerlendirme yapılması öngörülüyor.
Yüksek gelirli emekliler veya birden fazla gelir kaynağı bulunan kişiler sistem dışında bırakılabilirken, belirlenen kriterlere göre dar gelirli emeklilere daha yüksek tutarlarda ödeme yapılması hedefleniyor. Böylece bütçede oluşacak tasarrufun doğrudan ihtiyaç sahibi kesimlere aktarılması planlanıyor.
“Vatandaşlık maaşı” programı ile entegre edilmesi planlanıyor
Sistemin uygulanmasında hukuki engellerin oluşmaması için yeni modelin farklı bir sosyal destek programı içinde değerlendirilmesi üzerinde de çalışılıyor. Hukukçular, yalnızca emekli maaşı miktarına göre keskin sınırlar belirlenmesinin Anayasa’daki eşitlik ilkesine takılabileceğine dikkat çekiyor.
Bu nedenle bayram ikramiyelerinin, altyapı hazırlıkları süren “Gelir Tamamlayıcı Aile Desteği Programı” kapsamında verilmesi planlanıyor. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak da anılan bu programın 2027 yılı itibarıyla Türkiye genelinde uygulanmasının hedeflendiği ifade ediliyor.
Yeni modelin yürürlüğe girmesi halinde emekli bayram ikramiyeleri, sosyal yardım temelli bir destek mekanizmasının parçası haline gelecek. Bu sistemde yardımların kapsamı ve tutarı, gelir ve ihtiyaç kriterlerine göre belirlenecek.