İran’da süren çatışmaların küresel emtia piyasalarına etkisi genişlerken, bu kez fıstık arzındaki daralma öne çıktı. Dünyanın önemli üreticilerinden İran’da yaşanan gelişmeler, fiyatları son yılların en yüksek seviyesine taşıdı.
Arz daralması fiyatları yukarı çekti
Bloomberg verilerine göre, küresel fıstık piyasasında arzın sınırlı olduğu bir dönemde yaşanan tedarik sorunları fiyatları hızla yükseltti. Özellikle İran’daki çatışmalar, üretim ve ihracat süreçlerini doğrudan etkiledi.
Türkiye’de de yoğun tüketilen Antep fıstığında, arzın daralmasıyla birlikte fiyat baskısı belirginleşti. Küresel talebin yüksek seyretmesi de bu artışı destekleyen temel unsurlar arasında yer aldı.
Savaş öncesinde de kırılgan yapı vardı
Uzmanlar, İran’ın fıstık ticaretinin savaş öncesinde de yaptırımlar ve jeopolitik gerilimler nedeniyle baskı altında olduğunu belirtiyor. 2025 hasadının beklentilerin altında kalması ve yıl başındaki lojistik aksaklıklar, piyasayı zaten kırılgan hale getirmişti.
Şubat sonunda başlayan çatışmalar ise bu kırılgan yapıyı daha da derinleştirerek küresel pazara ulaşan ürün miktarını azalttı.
Talep artışı piyasayı sıkıştırdı
Arzın daralmasına karşılık talebin güçlü kalması, fiyat artışını hızlandırdı. Özellikle sosyal medyada popüler hale gelen fıstıklı ürünler ve gıda sektöründeki kullanım alanının genişlemesi tüketimi artırdı.
Son iki yılda fiyatların yaklaşık yüzde 30 artış göstermesi, talep tarafındaki bu canlılığın etkisini ortaya koydu.
İran ve ABD piyasada belirleyici
Küresel fıstık üretiminde İran ve ABD başı çekiyor. İran dünya üretiminin yaklaşık beşte birini karşılarken, ABD üretimin yüzde 40’ına sahip bulunuyor.
Çatışmalar sonrası Orta Doğu’ya yönelik sevkiyatlarda yaşanan iptaller, özellikle Hindistan gibi büyük ithalatçı ülkeleri de etkiledi. Bu durum, küresel tedarik zincirinde yeni aksamalara yol açtı.
Fiyatlar 2018’den bu yana en yüksek seviyede
Antep fıstığı fiyatı mart ayında pound başına 4,57 dolara yükselerek Mayıs 2018’den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu artış, piyasadaki arz sıkışıklığının en somut göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlar, çatışmaların sürmesi halinde fiyat baskısının devam edebileceğini belirtiyor. Arz sorununun derinleşmesi durumunda gıda üreticilerinin maliyet artışlarını tüketiciye yansıtması veya ürün içeriklerinde değişikliğe gitmesi bekleniyor.
