Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, imar planı değişikliklerinden doğan taşınmaz değer artışının kamuya aktarılmasına ilişkin yeni düzenlemeyi yürürlüğe koydu. Resmi Gazete’de yayımlanan “İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Uygulama Yönetmeliği” ile, uygulama imar planı değişikliği sonucu ortaya çıkan değer artışının yüzde 90’ı kamuya aktarılacak.
Yeni düzenleme, yıllardır tartışılan “değeri artan arsanın kazancının kime ait olacağı” sorusunu yeniden gündeme getirirken, özellikle büyükşehirlerde yapılacak imar değişikliklerinin ekonomik etkisi de merak uyandırdı.
Değer artışının yüzde 90’ı kamuya aktarılacak
Bakanlığın açıkladığı çerçeveye göre, taşınmazın değerinde plan değişikliği kaynaklı bir artış oluşursa, bu artışın yüzde 90’ı kamuya “değer artış payı” olarak ödenecek. Değer artış payı yalnızca arsadaki değer artışını kapsayacak; binalar veya üzerindeki diğer yapılar bu hesaplamaya dahil edilmeyecek.
Yetkililer, düzenlemenin amacı olarak şehirlerde keyfi ve rant odaklı imar değişikliklerinin önüne geçmeyi gösteriyor. Ayrıca, plan değişikliklerinden doğan toplumsal faydanın kamuya dönmesini sağlayacak bir mekanizma oluşturulduğu belirtiliyor.
Peşin ödeme yapana indirim, isteyen taksitle ödeyecek
Düzenleme, taşınmaz sahiplerine ödeme kolaylığı da getiriyor. Değer artış payını peşin ödemeyi tercih edenlere yüzde 10 indirim uygulanacak. İsteyen mülk sahipleri ise taksitle ödeme yapabilecek.
Bakanlık, uygulamanın hem yerel yönetimler hem de merkezi idare için daha şeffaf ve kontrol edilebilir bir süreç yaratacağı görüşünde.
Kamulaştırma mağduriyetleri için de çözüm geliyor
Yeni yönetmelikte, uzun süredir çözüm bekleyen başka bir konu için de düzenleme yapıldı.
2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun ek-1 maddesi kapsamındaki, özel mülkiyette olup yıllardır “okul”, “sağlık tesisi”, “resmi kurum alanı” gibi kamu hizmet alanı olarak planlanan fakat kamulaştırılmayan taşınmazlara ilişkin yeni bir yol açıldı.
Eğer ilgili kamu kurumları artık bu alanlara ihtiyaç duymuyorsa ve idare onay verirse, bu alanlarda plan değişikliği yapılabilecek. Böylece:
• Mülk sahiplerinin taşınmaz üzerindeki kısıtlamaları kalkacak.
• Yıllardır süren kamulaştırma anlaşmazlıkları dava süreçlerine taşınmadan çözülebilecek.
• Hem kamu kurumlarının hem vatandaşların planlama süreçlerinde daha esnek hareket etmesinin önü açılacak.
Şehirlerin geleceğini etkileyecek bir düzenleme
İmar planı değişiklikleri Türkiye’de neredeyse her şehrin kaderini belirleyen kritik kararlardan biri. Bu nedenle yeni yönetmelik, hem büyük yatırımlar hem de küçük mülk sahipleri için doğrudan sonuçlar doğuracak.
Uzmanlara göre bu sistem, hem rant temelli imar değişikliklerini azaltma potansiyeli taşıyor hem de kamusal geliri artırarak yerel yönetimlerin finansal kapasitesini güçlendirebilir.
