Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, 12 Haziran’da TRT yayınında yaptığı açıklamayla Türkiye'de uzun süredir beklenen bir adımı duyurdu: HPV (Human Papilloma Virüsü) aşısı, yıl sonuna kadar başlayacak programla ulusal aşı takvimine dahil edilecek. İlk etapta 13 yaşındaki tüm çocuklara ücretsiz uygulanacak aşı, 15 yaş üstü isteyen bireylere de sunulacak.
Türkiye neden bu kadar gecikti?
HPV aşısı hâlihazırda dünya genelinde 147 ülkede uygulanıyor. Türk Tabipleri Birliği (TTB) Başkanı Prof. Dr. Alpay Azap, Türkiye'nin bu alanda "çok geri kaldığını" belirtiyor. Gelişmiş ülkelerde sadece kız çocuklarına değil, erkek çocuklarına da yapılan bu aşının, Türkiye'de hâlâ kişisel olarak eczanelerden temin edilmesi gerekiyordu. Ancak fiyatların yüksekliği nedeniyle bu herkese erişilebilir değildi.
Aşı hangi tür HPV’ye karşı koruma sağlayacak?
Sağlık Bakanı Memişoğlu, uygulanacak aşının en riskli türler olan HPV 16 ve 18’e karşı koruma sağlayacağını söyledi. Bu iki tür, rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %70’inden sorumlu tutuluyor. Ancak Türkiye’de eczanelerde bulunan Gardasil-9 isimli aşı, dokuz farklı HPV türüne karşı koruma sağlıyor ve bu, uluslararası sağlık otoritelerinin önerdiği standart haline gelmiş durumda.
TTB Başkanı Azap, “Artık dünyada 9 türe karşı koruma sağlayan aşı standart. Türkiye'de de bu uygulanmalı. Koruma oranı %90’a çıkıyor,” diyerek kararın maliyete dayalı verildiğini öne sürdü.
HPV aşısı kansere karşı nasıl koruyor?
HPV çok yaygın bir virüs ve özellikle cinsel temasla bulaşıyor. Genellikle belirti vermiyor ve bağışıklık sistemi tarafından atılıyor. Ancak bazı yüksek riskli türler, yıllar sonra rahim ağzı kanseri başta olmak üzere penis, anüs, ağız ve boğaz kanserlerine yol açabiliyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre rahim ağzı kanseri vakalarının %99’u HPV ile ilişkili.
Araştırmalar, HPV aşısının bu kansere karşı koruyuculuğunun %90'a kadar çıktığını ve etkisinin en az 10 yıl sürdüğünü gösteriyor.
Aşı kimlere, kaç doz uygulanacak?
WHO önerileri doğrultusunda:
-
9-14 yaş grubuna 1 veya 2 doz,
-
15-20 yaş grubuna 1 veya 2 doz,
-
21 yaş üstüne ise 6 ay arayla 2 doz,
-
Bağışıklık sistemi zayıf olanlara 2 veya 3 doz uygulanması öneriliyor.
HPV sadece kadınları mı etkiliyor?
Hayır. Her ne kadar rahim ağzı kanseri aşı programlarının ana odak noktası olsa da, HPV erkeklerde de penis, anüs, ağız ve boğaz kanserlerine neden olabiliyor. Bu nedenle bazı ülkeler, aşılamayı cinsiyet farkı gözetmeden uyguluyor. Örneğin İngiltere ve Avustralya, erkek çocuklarını da aşılıyor.
Türkiye’de aşı neden sadece 13 yaş grubuna?
Uzmanlara göre, cinsel aktiflik başlamadan önce yapılan aşılar en etkili korumayı sağlıyor. Bu nedenle aşının 13 yaşta yaygınlaştırılması bilimsel olarak anlamlı. Ancak TTB ve diğer sağlık kuruluşları, erişkin bireylere de erişilebilir ve ücretsiz bir model geliştirilmesini istiyor.
Aşıya erişim neden önemli?
Zayıflamak için kullanılan bitki çaylarından ölümcül alerjilere kadar birçok konuda halk sağlığı için önleyici tedbirler alınırken, HPV gibi aşıyla engellenebilir bir virüse karşı devlet desteğinin geç başlaması, kamuoyu nezdinde eleştiri alıyordu. Uzun yıllardır çeşitli sivil toplum kuruluşları, HPV aşısının ücretsiz ve yaygın hale gelmesi için kampanyalar yürütüyordu.
Sonuç: Türkiye için geç kalınmış ama kritik bir adım
Dünya genelinde rahim ağzı kanseri nedeniyle yılda yaklaşık 342 bin kadın hayatını kaybediyor. Türkiye’nin bu aşıyı ulusal programa alması, bu hastalığın önlenebilir bir halk sağlığı sorunu olarak tarihe karışmasını sağlayabilir. Ancak uzmanlar, hangi aşının kullanılacağı ve erişimin nasıl yaygınlaştırılacağı konusunda şeffaf olunması gerektiğini vurguluyor.
Türkiye’nin önünde artık tek bir hedef var: HPV’ye karşı aşılama oranlarını yükselterek, gelecek nesilleri kanserden korumak.
