Ceza İnfaz Sisteminde Sivil Toplum Derneği’nin (CİSST) 3 Kasım 2025 itibarıyla paylaştığı güncel veriler, Türkiye’de hapishanelerdeki yoğunluğun kritik sınırın çok üzerine çıktığını gösteriyor. Derneğin açıklamasına göre cezaevlerinin ortalama doluluk oranı yüzde 140,50’ye ulaşmış durumda. Bu oran, mevcut kapasitenin yüzde 40,5 üzerinde mahpus bulunduğu anlamına geliyor.
Raporda yer alan bilgiler, cezaevlerinde uzun süredir tartışılan barınma ve yaşam koşullarının artık yapısal bir soruna dönüştüğünü ortaya koyuyor. Fiziksel kapasitenin aşılmasıyla birlikte sağlık hizmetlerinden sosyal faaliyetlere kadar birçok alanda ciddi aksaklık yaşandığı belirtiliyor.
Kapasite Aşıldı: 428 Bin Mahpus Sisteme Sığmıyor
Türkiye genelinde açık cezaevlerinde 121 bin 176 kişi, kapalı hapishanelerde ise 307 bin 91 kişi bulunuyor. Toplam mahpus sayısı 428 bin 267’ye ulaşırken bunların 363 bin 159’u hükümlü, 65 bin 108’i tutuklu ve 14 bin 276’sı yabancı uyruklulardan oluşuyor. CİSST, mevcut tabloyu “sistemi zorlayan ve sürdürülebilirliği tehdit eden bir yoğunluk” olarak nitelendiriyor.
Uzmanlara göre kapasite aşımı, koğuş başına düşen kişi sayısını artırdığı gibi, hijyen koşullarını ve mahpusların temel ihtiyaçlara erişimini de zorlaştırıyor. Raporda son iki yılda hapishanelere yönelik talebin arttığı ancak kapasite artışının aynı hızda ilerleyemediği vurgulanıyor.
Engelli, Yaşlı ve Çalışan Mahpusların Koşulları Daha Zorlayıcı
CİSST’in açıkladığı verilere göre cezaevlerinde toplam 269 engelli mahpus bulunuyor. Bu kişilerin 19’u dil ve konuşma engelli, 42’si görme engelli, 28’i işitme engelli, 18’i işitme ve konuşma engelli, 162’si ise ortopedik engelli bireylerden oluşuyor. Fiziksel kapasite sorunu yaşayan kurumlarda bu kişilerin ihtiyaçlarının karşılanması daha da güçleşiyor.
Raporda ayrıca 6 bin 625 mahpusun 65 yaşın üzerinde olduğu belirtildi. Yaşlı ve sağlık sorunları olan mahpusların tedavi süreçlerinin yoğunluk nedeniyle aksayabildiği ifade ediliyor. Öte yandan 2025 itibarıyla 77 bin 14 mahpusun eğitime devam ettiği ve 58 bin 500 mahpusun sigortalı bir mesleki faaliyette çalıştığı bildiriliyor.
Çocuk Mahpuslar ve Anneleriyle Kalan Küçük Çocuklar
Türkiye’de hapishanelerde tutulan 12-18 yaş arası çocuk mahpus sayısı 4 bin 682’ye ulaşmış durumda. Bu çocukların 194’ü kız çocuğu olarak kayıtlara geçti. Çocuk adalet sistemi üzerindeki baskının giderek arttığı belirtilirken, uzmanlar kalabalık ortamların hem güvenlik hem gelişim açısından risk barındırdığına dikkat çekiyor.
Kadın mahpus sayısı ise 19 bin 775 olarak açıklanırken, hapishanelerde anneleriyle birlikte yaşayan çocukların sayısı da dikkat çekiyor. 0-3 yaş grubunda 434, 4-6 yaş grubunda ise 388 çocuk anneleriyle birlikte cezaevlerinde yaşamını sürdürüyor. Çocukların gelişim süreçlerinin bu koşullardan nasıl etkilendiği konusunda yapılan değerlendirmeler raporun öne çıkan başlıklarından biri oldu.
İaşe Bedelleri ve Yıllara Göre Ölüm Sayıları
CİSST’in açıkladığı güncel verilere göre cezaevlerinde sağlık sorunu bulunmayan tutuklu ve hükümlülerin günlük iaşe bedeli 83 TL. Anneleriyle birlikte kalan 0-6 yaş grubundaki çocuklar için bu tutar 150 TL olarak uygulanıyor. Yoğunluğun artmasıyla birlikte iaşe bütçelerinin üzerindeki baskı da giderek yükseliyor.
Raporda yıllara göre cezaevlerinde hayatını kaybeden mahpus sayıları da paylaşıldı. Buna göre 2018’de 107, 2019’da 95, 2020’de 128, 2021’de 101 ve 2022’de 108 mahpus yaşamını yitirdi. Bu veriler, cezaevlerindeki sağlık koşulları ve denetim mekanizmalarına ilişkin tartışmaların yeniden gündeme gelmesine yol açtı.
Cezaevlerindeki mevcut tablo, hem insan hakları örgütlerinin hem de hukuk çevrelerinin önümüzdeki dönemde daha güçlü bir reform çağrısı yapabileceğini gösteriyor.
