Avrupa, Asya ve Akdeniz kıyılarında rekor sıcaklıklar hayatı durma noktasına getirdi. Bilim insanları, bu bunaltıcı sıcaklık dalgasının ardında atmosferdeki “ısı kubbesi” (heat dome) adlı tehlikeli bir hava olayının olduğunu söylüyor. Peki ısı kubbesi nedir ve neden bu kadar etkili?
Son haftalarda Avrupa’da sıcaklıklar 46 dereceleri aşarken, Güney Kore ve Japonya’da da 100 yılı aşkın süredir kaydedilen en sıcak haziran ayı yaşandı. Akdeniz’de ise deniz suyu sıcaklıkları mevsim normallerinin 9 derece üzerine çıktı. Tüm bu olağanüstü veriler, gezegenin 2025 yazına şimdiye kadarki en sıcak dönemlerinden biri olarak girdiğini ortaya koyuyor.
Isı kubbesi nedir, neden bu kadar etkili?
Uzmanlara göre bu sıcaklık patlamasının nedeni, atmosferin belirli bölgelerinde oluşan “ısı kubbesi” adı verilen yüksek basınç sistemleri. Bu sistemler, bir tencerenin kapağı gibi davranarak yer yüzeyindeki sıcak havayı hapsediyor.
Yükselen sıcak hava, atmosferin üst katmanlarından aşağı doğru bastırılıyor ve bu baskı altında daha da ısınıyor. Aynı zamanda bulut oluşumunu engelleyerek güneş ışınlarının yeryüzüne doğrudan ulaşmasını sağlıyor. Böylece gündüz sıcaklıkları artarken, gece de hava yeterince soğuyamıyor. Bu durum “tropik gece” olarak tanımlanıyor ve sağlık açısından ciddi riskler yaratıyor.
Hangi ülkelerde rekorlar kırıldı?
– İspanya: El Granado'da 46°C ile haziran rekoru kırıldı. Sevilla’da gece sıcaklığı 28°C ölçüldü.
– Portekiz: Mora kasabasında 46,6°C görüldü. Tarım işçilerinin mesaisi öğleden sonra 2’de sonlandırıldı.
– İngiltere: Haziran, 1884’ten bu yana en sıcak ikinci ay oldu. Londra’da 34,7°C, Wimbledon açılış gününde 32,9°C ölçüldü.
– Fransa: 1.800 okul sıcak nedeniyle tatil edildi, Eyfel Kulesi’nin zirvesi kapatıldı.
– İtalya: Floransa 38,9°C, bazı bölgelerde kamusal çalışmalar öğle saatlerinde durduruldu.
– Yunanistan: 40°C'ye yaklaşan sıcaklar orman yangınlarını tetikledi, tahliyeler yaşandı.
– Almanya: Ren Nehri’nde su seviyesi düştü, kargo taşımacılığı kısıtlandı.
– Güney Kore ve Japonya: 120 yılı aşkın süredir kaydedilen en sıcak haziran yaşandı, Tokyo’da 120 kişi sıcak çarpması nedeniyle hayatını kaybetti.
Denizler de rekor kırıyor
Karasal sıcaklıklar kadar deniz suyu sıcaklıkları da alarm veriyor. Akdeniz’de su sıcaklıkları mevsim normallerinin 8–9 derece üzerine çıkmış durumda. Bu durum, deniz yaşamını ve kıyı ekosistemlerini tehdit ediyor. İstilacı türlerin yayılması hızlanırken, Alp buzullarında erime oranı rekor seviyelere ulaşmış durumda.
Peki Türkiye’yi ne bekliyor?
Avrupa’yı kavuran sıcak hava dalgasının hafta sonu Türkiye’ye ulaşacağını açıkladı. Özellikle Ege ve Akdeniz bölgelerinde hava sıcaklıklarının 41–42 dereceye çıkması bekleniyor. Rüzgarların deniz yönünden esmesi nedeniyle nem oranı artacak; bu da hissedilen sıcaklığı daha da yükseltecek.
Neden tehlikeli?
Isı kubbesi sadece sıcak havayı değil; sağlık, enerji, ulaşım ve gıda güvenliğini de tehdit ediyor. Gece sıcaklıklarının düşmemesi, yaşlılar ve kronik hastalar için ölümcül risk yaratıyor. Tarım üretimi zarar görüyor, elektrik ve su tüketimi artıyor.
Uzmanlar, bu tür aşırı sıcak hava olaylarının iklim değişikliğinin sonucu olduğunu vurguluyor. Atmosferdeki sera gazı yoğunluğu arttıkça, bu tür anormal hava sistemleri daha sık ve daha şiddetli hale geliyor.
Bilim insanları, ısı kubbesinin birkaç gün içinde dağılabileceğini ancak etkilerinin uzun süre kalıcı olacağını belirtiyor. Bu olay, iklim krizine karşı küresel ölçekte daha sert önlemler alınması gerektiğini bir kez daha gözler önüne seriyor. Türkiye dahil olmak üzere Akdeniz çanağındaki ülkeler, önümüzdeki günlerde daha sık ve şiddetli sıcak hava dalgalarına karşı hazırlıklı olmak zorunda.
