Suça sürüklenen çocuklara yönelik ceza, infaz ve koruyucu tedbirlerde kapsamlı değişiklikler öngören Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, TBMM Adalet Komisyonunda kabul edildi. Çocukların ağır suçlardaki ceza sorumluluğu, bıçak taşıması, silahlara erişimi, infaz koşulları ve yeniden topluma kazandırılmasına yönelik hükümler içeren teklif, TBMM Genel Kurulunda görüşülecek.
AK Parti milletvekillerinin imzasını taşıyan 18 maddelik teklifin çocuk adalet sisteminin güçlendirilmesi, çocukların suç örgütleri tarafından kullanılmasının önlenmesi ve toplum güvenliğinin daha etkin sağlanması amacıyla hazırlandığı belirtildi. Düzenlemede “suça sürüklenen çocuk” ifadesinin “adli süreçteki çocuk” şeklinde değiştirilmesi de öngörülüyor.
Ağır suçlarda ceza sınırları yükseltilecek
Teklife göre, fiili işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış çocukların işlediği suçun hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu bulunmayacak. Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.
Ceza sorumluluğunun bulunduğu 12-15 yaş grubundaki çocuklar için ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda ise 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek. Diğer cezalarda yarı oranında indirim uygulanacak ve her fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı aşamayacak.
Hakime yaş indirimi konusunda takdir yetkisi verilecek
Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını doldurmamış çocuklar için ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda ise 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezasına hükmedilebilecek. Diğer cezalarda üçte bir oranında indirim yapılacak ve her fiil için verilecek ceza 15 yılı geçemeyecek.
Kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarında; kusurun ağırlığı, suçun amacı, işleniş biçimi ve çocuğun daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olup olmadığı dikkate alınacak. Hakim, 15-18 yaş grubundaki çocuklara yaş indirimi uygulamayabilecek, 12-15 yaş grubundaki çocuklar hakkında ise bir üst yaş grubuna ait ceza rejimini uygulayabilecek.
Silahını korumayan kişiye hapis cezası
Ateşli silahını dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde muhafaza ederek silahın bir çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişi, eylemin daha ağır bir suçu oluşturmaması halinde 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılacak. Düzenlemeyle çocukların ev veya iş yerlerindeki silahlara erişiminin önlenmesi amaçlanıyor.
Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiler için öngörülen cezanın da 3 aydan 2 yıla kadar hapis şeklinde artırılması planlanıyor. Çocuğunun ahlakını, güvenliğini veya sağlığını ağır biçimde tehlikeye atan anne veya babaya verilecek ceza ise 1 yıldan 3 yıla kadar olacak.
Çocuklara bıçak satışı ve taşıması yasaklanacak
Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun kapsamı dışında kalan kesici, delici veya bereleyici aletlerin 18 yaşından küçüklere satılması yasaklanacak. Bu aletlerin çocuklar tarafından satın alınmasına veya amaç dışı taşınmasına da izin verilmeyecek.
Yasağa uymayanlara 5 bin lira, bıçakların sayı veya nitelik bakımından vahim olması halinde ise 10 bin lira idari para cezası uygulanacak. Hükümler internet ve mesafeli satışları da kapsayacak, suç konusu aletlere el konularak mülkiyetlerinin kamuya geçirilmesine karar verilebilecek.
Çocuk hükümlüler önce kapalı kuruma alınacak
Teklifle, çocuk hükümlülerin hapis cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlatılması uygulaması değiştirilecek. İnfazın çocuk kapalı ceza infaz kurumunda başlaması, çocuğun iyi halli olduğunun belirlenmesi halinde eğitimevine ayrılması öngörülüyor.
Çocuğun eğitimevine ayrılıp ayrılmayacağı; psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimcisi, psikolojik danışman veya öğretmen gibi en az bir uzmanın katılacağı idare ve gözlem kurulu tarafından değerlendirilecek. Değerlendirmeler en geç üç ayda bir yapılacak.
Bazı kısa süreli cezalar eğitimevinde infaz edilecek
Terör ve örgütlü suçlar hariç olmak üzere, kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilecek. Eğitimevinden firar eden veya başka bir suç nedeniyle tutuklanan çocuklar kapalı kuruma gönderilebilecek.
Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu imal ve ticareti ile suç örgütü kurma suçları dışında, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, koşullu salıverilme hesabında iki gün olarak dikkate alınacak.
Yeni yönlendirme tedbirleri uygulanacak
Ceza sorumluluğu bulunmayan adli süreçteki çocuklar için sosyal ve toplumsal hizmet, dijital risklerden korunma, kitap ve kütüphane, çevreye saygı ve çevre temizliği ile bağımlılıkla mücadele başlıklarında yeni yönlendirme tedbirleri getirilecek. Bu tedbirlerle çocukların yeniden suç işlemesinin önlenmesi ve topluma kazandırılması hedefleniyor.
Çocuklar, kamu kurumları veya yerel yönetimlerin gözetiminde 20 saatten 300 saate kadar spor, sosyal hizmet, kütüphane, çevre temizliği, ağaçlandırma ve benzeri faaliyetlerde görevlendirilebilecek. Bağımlılık sorunu bulunan çocukların ise Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Yeşilay tarafından yürütülecek tedavi ve rehabilitasyon programlarına katılması sağlanacak.
Dijital cihazlar belirli süreyle takip edilebilecek
Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında çocuğun kullandığı telefon, tablet veya bilgisayarın üç aydan az, iki yıldan fazla olmamak üzere kurum denetimine açılmasına karar verilebilecek. Riskli olarak tanımlanan bazı uygulamalara, platformlara ve dijital mecralara erişim de engellenebilecek.
Takip işlemleri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından yürütülecek. Tedbirlerin uygulanmasında kurumlar arasındaki koordinasyon merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, il ve ilçelerde ise vali ve kaymakamlar tarafından sağlanacak.
Acil korunma ve tedavi süreci düzenlenecek
Akıl hastalığı, bağımlılık, davranışsal bağımlılık veya ağır bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi ya da başkaları için ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuklar hakkında 24 saat içinde uzman hekim raporu düzenlenecek. Sağlık kuruluşu, raporun hazırlanmasının ardından en geç 24 saat içinde çocuk hakimliğine başvuracak.
Üç uzman hekimden oluşan sağlık kurulunun raporu en geç 48 saat içinde mahkemeye sunulacak, hakim de talep hakkında 48 saat içinde karar verecek. Karar verilinceye kadar gerekli tıbbi müdahale ve tedaviler uygulanabilecek, ihtiyaç duyulması halinde kolluk kuvvetlerinden yardım istenebilecek.
Sosyal inceleme 15 yaş altı için zorunlu olacak
Teklifle, 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu hale getirilecek. Sosyal inceleme yapılmadan düzenlenen iddianameler, mahkeme tarafından eksiklikler belirtilerek Cumhuriyet Başsavcılığına iade edilecek.
On beş yaşını doldurmuş çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması halinde ise savcı veya mahkemenin bu kararın gerekçesini iddianame ya da mahkeme kararında göstermesi gerekecek. Çocuk hakkında kamu davası açılması durumunda gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler ile Milli Eğitim müdürlüklerine bildirim yapılacak.
Teklif Genel Kurulda görüşülecek
TBMM Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel, görüşmelerde çocuğun üstün yararının esas alındığını ve teklifin çocuk adalet sistemine önemli katkılar sunacağını belirtti. Yüksel, çocukların ihmal, istismar ve risklerden korunmasının yalnızca hukuk sisteminin değil, toplumun ortak sorumluluğu olduğunu söyledi.
Komisyonda kabul edilen kanun teklifi, yasalaşması için ilerleyen günlerde TBMM Genel Kurulunun gündemine gelecek. Teklif, Genel Kurulda kabul edilmesi ve Cumhurbaşkanı tarafından onaylanarak Resmî Gazete’de yayımlanmasının ardından yürürlüğe girecek.
