ABD’de yapılan kapsamlı bir araştırma, ultra işlenmiş etler ve şekerli içeceklerin beyin sağlığı üzerinde sanılandan çok daha yıkıcı etkiler yaratabileceğini gösterdi. Virginia Tech Üniversitesi’nin öncülüğünde yürütülen çalışmaya göre, bu tür gıdalardan günde yalnızca bir porsiyon fazladan tüketmek bile, Alzheimer gibi demans türleri dahil bilişsel bozulma riskini kayda değer biçimde artırıyor. Bulgular, beyin sağlığını korumak isteyenler için beslenme alışkanlıklarını yeniden gözden geçirmeleri gerektiğini ortaya koyuyor.
Et Ürünleri ve Şekerli İçecekler En Büyük Tehdit
Araştırmada, Michigan Üniversitesi’nin uzun soluklu “Health and Retirement Study” verilerinden yararlanıldı. 55 yaş ve üzerindeki 4 bin 750 Amerikalı katılımcı 7 yıl boyunca izlenerek, 2014 ile 2020 arasında düzenli olarak bilişsel testlere tabi tutuldu. Sonuçlar, ultra işlenmiş hayvansal ürünlerin başı çektiğini açıkça ortaya koydu. Sosis, salam, hazır etli pizza gibi gıdalardan günde bir porsiyon fazladan tüketenlerde bilişsel bozulma riski yüzde 17 oranında yükseldi. Şekerli içeceklerde ise bu artış yüzde 6 düzeyinde gerçekleşti.
Araştırmacılar, genel ultra işlenmiş gıda (UPF) tüketiminin her zaman doğrudan bilişsel düşüşle bağlantılı olmadığını, ancak özellikle et ve içecek kategorilerinin belirgin şekilde riskli olduğunu belirtti. Tatlı, tahıl bazlı ürünler veya sütlü hazır yiyeceklerde ise benzer bir bağlantı gözlemlenmedi.
‘Değiştirilebilir Bir Risk Faktörü’
Çalışmanın ortak yazarı ve Virginia Tech Beslenme Profesörü Brenda Davy, bulguların cesaret verici bir yönü olduğunu söyledi. Davy’ye göre, bu tür bilişsel riskler “değiştirilebilir” faktörler arasında yer alıyor.
“Her şeyin ölçüsü önemli,” diyen Davy, “Diyet tamamen yasaklar üzerine kurulmamalı. Ancak insanlar neyi ne kadar tükettiklerinin farkında olmalı. Küçük değişiklikler bile beyin sağlığı açısından büyük fark yaratabilir,” ifadelerini kullandı.
Virginia Tech İnsan Gelişimi uzmanı Ben Katz ise, yemek pişirme becerilerinin önemine dikkat çekti. Katz, “Bir diyeti takip etmek başka, o diyeti uygulamayı öğrenmek bambaşka bir şey. İnsanlara sağlıklı yemek yapmayı öğretmek, uzun vadeli bir halk sağlığı stratejisi olabilir,” dedi.
ABD’de Ultra İşlenmiş Gıdalar Günlük Kalorinin Yarısı
Araştırmada ayrıca ABD’deki tüketim alışkanlıklarına ilişkin çarpıcı veriler paylaşıldı. 2020 itibarıyla ülkedeki hanelerin satın aldığı gıdaların yüzde 65’ini, içeceklerin ise yüzde 38’ini ultra işlenmiş ürünler oluşturuyor. Üstelik hem gençlerin hem de yaşlı yetişkinlerin günlük kalori alımlarının yarısından fazlası bu ürünlerden geliyor.
Uzmanlara göre bu tablo, demans ve Alzheimer gibi nörolojik hastalıkların görülme sıklığındaki artışla paralellik gösteriyor. Özellikle hazır et ürünleri ve şekerli içecekleri azaltmak, beyin sağlığını korumanın en basit ama en etkili yollarından biri olarak öne çıkıyor.
Araştırmanın sonuçları American Journal of Clinical Nutrition dergisinde yayımlandı.