Türkiye’de kredi ve kredi kartı başvurularında değerlendirme kriterleri önemli ölçüde değişti. Bankalar artık yalnızca kredi notuna bakmakla yetinmiyor; müşterilerin hesaplarındaki para giriş-çıkış düzeni, işlem sıklığı ve harcama türleri de karar süreçlerine dahil ediliyor. Özellikle sanal bahis ve oyun sitelerine yapılan düzenli transferler, yeni sistemde yüksek risk unsuru olarak değerlendiriliyor.
Son dönemde kredi notu yüksek olmasına rağmen başvurusu reddedilenlerin sayısındaki artış, bankacılık sektöründe “davranışsal risk analizi”ne geçişi gündeme taşıdı. Bu yaklaşımda, müşterinin finansal alışkanlıkları kredi geri ödeme kabiliyetiyle birlikte ele alınıyor.
Davranışsal risk analizi nasıl işliyor?
Türkiye Gazetesi’nin aktardığı bilgilere göre, bankalar yeni analiz modelinde gelirle uyumsuz harcamaları, sık ve açıklamasız para transferlerini ve düzensiz hesap hareketlerini yakından izliyor. Bu unsurlar, kredi risk skorunu doğrudan etkileyen parametreler arasında yer alıyor.
Uzmanlar, özellikle sanal bahis ve oyun platformlarına düzenli para çıkışının bankalar açısından “kırmızı alarm” olarak görüldüğünü belirtiyor. Bu tür işlemler, kredi geri ödeme disiplinini zayıflattığı gerekçesiyle olumsuz değerlendirme nedeni sayılıyor.
Yapay zekâ ve AML yazılımları devrede
Bankalar, değerlendirmelerin büyük bölümünü yapay zekâ destekli sistemlerle gerçekleştiriyor. AML (Anti-Money Laundering) yazılımları sayesinde olağandışı para hareketleri tespit ediliyor ve şüpheli işlem profilleri otomatik olarak “yüksek riskli” kategorisine alınıyor.
Bu kapsamda, sık yapılan açıklamasız havale ve EFT işlemleri ile gelir düzeyiyle örtüşmeyen yüksek harcamalar risk puanını artırıyor. Sistem tarafından yüksek riskli olarak işaretlenen müşteriler, kredi başvurularında otomatik red riskiyle karşı karşıya kalabiliyor.
“Kararı artık algoritmalar veriyor”
İstanbul’da görev yapan bir banka şube müdürü, yeni sistemi şu sözlerle özetliyor:
“Eskiden kredi notu temel kriterdi. Şimdi ise hesabın kullanım şekli, harcama kalemleri ve para trafiği detaylı biçimde inceleniyor. Bahis sitelerine düzenli para çıkan ya da sık sık açıklamasız transfer yapan bir müşteri, geliri yüksek olsa bile riskli kabul ediliyor. Bu bireysel bir inisiyatif değil; yapay zekâ sistemlerinin oluşturduğu skorlar belirleyici oluyor.”
Kurumsal veri kaynaklarıyla entegre karar süreci
Bankalar, kredi kararlarını verirken Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Risk Merkezi, Kredi Kayıt Bürosu (KKB) ve kendi iç denetim birimlerinden gelen verileri de yapay zekâ destekli algoritmalarla birlikte kullanıyor.
Bu bütüncül değerlendirme modelinde; düzensiz para trafiği, gelirle uyumsuz harcamalar ve riskli sektörlere yapılan ödemeler kredi puanlamasında doğrudan olumsuz etki yaratıyor. Bankacılık kaynakları, önümüzdeki dönemde davranışsal analizlerin kredi süreçlerinde daha da belirleyici hale geleceğini ifade ediyor.
