Çorum’da her bahar köylerde, tarım arazilerinde, elektrik direklerinde ve yüksek yapılarda yeniden görülen leylekler, binlerce kilometrelik zorlu bir göç yolculuğunun ardından yuvalarına ulaşıyor. Afrika ile Avrupa arasında göç eden ak leyleklerin yıllık yolculuğu bazı bireylerde 16 bin kilometrenin üzerine çıkarken, Çorum’da geçmiş yıllarda yapılan sayımlar özellikle 5 ilçedeki yuvalara dikkat çekiyor.
Afrika’daki kışlama alanlarından ilkbaharda kuzeye yönelen leylekler, Ortadoğu üzerinden Anadolu’ya ulaşıyor. Türkiye, Avrupa ile Afrika arasındaki doğu göç yolunun en önemli geçiş güzergâhlarından biri olarak öne çıkıyor.
Bilimsel araştırmalarda uyduyla takip edilen bir ak leyleğin, üreme alanından Afrika’daki kışlama bölgesine gidip yeniden yuvasına dönmesini kapsayan yıllık göç rotasının 16 bin kilometreyi aştığı belirlendi. Aynı çalışmalarda leyleklerin uygun hava koşullarında bir günde yaklaşık 350 kilometre yol alabildiği kaydedildi.
İstanbul Boğazı göçün kilit noktalarından biri
Ak leyleklerin doğu göç rotasında İstanbul Boğazı önemli bir geçiş noktası oluşturuyor.
Bilimsel sayımlarda yalnızca bir ilkbahar göç döneminde İstanbul Boğazı üzerinden 119 bin 381 ak leyleğin geçtiği kayıtlara geçti. Göç hareketliliğinin nisan ayının ilk günlerinde yoğunlaştığı belirlendi.
Boğazı geçen leylekler Anadolu boyunca ilerlerken, bazı sürüler Türkiye’deki uygun sulak alanlar ve tarım arazilerinde konaklıyor, bazıları ise daha kuzeydeki üreme bölgelerine doğru yolculuğunu sürdürüyor.
Denizin üzerinden değil, kara üzerinden ilerliyorlar
Leyleklerin göç rotalarında kara parçalarını tercih etmelerinin temel nedenlerinden biri uçuş teknikleri.
Uzun mesafelerde büyük ölçüde sıcak hava akımlarından yararlanarak süzülen leylekler, karaların güneşle ısınması sonucu oluşan termal akımları kullanıyor.
Geniş deniz yüzeylerinde bu hava hareketlerinin yeterince oluşmaması nedeniyle kuşlar Akdeniz’i doğrudan aşmak yerine İstanbul Boğazı, Anadolu, Doğu Akdeniz ve Ortadoğu hattını takip ediyor.
Sonbaharda ise aynı genel güzergâh bu kez ters yönde kullanılarak Afrika’ya dönüş başlıyor.
Çorum’da 5 ilçe öne çıktı
Çorum’da leyleklerle ilgili en kapsamlı yerel kayıtlar 2000’li yıllarda yürütülen gözlem ve sayım çalışmalarında oluşturuldu.
Çorum Kuş Gözlem Topluluğu tarafından gerçekleştirilen “Çorum ve Çevresi Leylek Gözlem-Sayım Projesi” kapsamında 2004-2006 yılları arasında Kızılırmak Havzası’nda çalışmalar yapıldı.
Sayım ve gözlemlerde özellikle Osmancık, Dodurga, Oğuzlar, İskilip ve Uğurludağ çevresindeki leylek yuvaları kayıt altına alındı.
Osmancık’a bağlı Girinoğlan köyü, Oğuzlar’ın Ağaççamı köyü ve İskilip çevresindeki çeltik üretim alanları da leyleklerin gözlendiği noktalar arasında yer aldı.
2006 yılında çalışmalar Yeşilırmak Havzası’na da genişletilirken, Alaca ilçesine bağlı Babaoğlu köyünde de gözlem ve sayımlar gerçekleştirildi.
Tarım alanları önemli beslenme sahası
Çorum’daki leylek gözlemlerinin özellikle Kızılırmak Havzası ve çeltik üretim alanlarında yoğunlaşması, türün beslenme alışkanlıklarıyla ilişkilendiriliyor.
Leylekler açık tarım alanları, çayırlar, sulak bölgeler ve su kenarlarında besin arıyor.
Çorum’da geçmişte yapılan gözlemlerde leyleklerin danaburnu böceği, tarla faresi, yılan ve kurbağa gibi canlılarla beslendiği belirtildi.
Bu özellikleri nedeniyle leylekler, tarımsal ekosistemdeki besin zincirinin önemli parçalarından biri olarak değerlendiriliyor.
Yuvaları 2 tona kadar ulaşabiliyor
Leyleklerin göç yolculuğu kadar yuvaları da dikkat çekiyor.
Ak leylekler yuvalarını elektrik direkleri, yüksek ağaçlar, çatılar ve insan yapımı yüksek noktalara kurabiliyor.
Dallar ve çalı parçalarıyla oluşturulan yuvalar, her yıl yeni malzemelerin eklenmesiyle giderek büyüyor.
TRAKUS’ta yer alan tür bilgilerine göre bir leylek yuvasının ortalama ağırlığı yaklaşık 500 kilograma ulaşabiliyor. Yıllarca kullanılan bazı büyük yuvaların ise 2 tona kadar çıkabildiği belirtiliyor.
Eski yuvaların yüksekliği birkaç metreye ulaşabilirken, özellikle elektrik direkleri üzerindeki ağır yuvalar hem kuşların korunması hem de enerji altyapısının güvenliği açısından takip gerektiriyor.
Aynı yuvalar yıllarca kullanılabiliyor
Ak leyleklerde uygun yuvaların yeniden kullanılması sık görülen davranışlar arasında yer alıyor.
Üreme alanına çoğunlukla önce erkek leylek ulaşırken, dişi birey daha sonra bölgeye geliyor. Önceki yıldan kalan yuva uygun durumdaysa onarılarak yeniden kullanılabiliyor.
Bu nedenle Türkiye’nin birçok bölgesinde olduğu gibi Çorum’daki köylerde de aynı direk veya yapının üzerindeki yuvanın yıllarca aktif kalması mümkün olabiliyor.
Ancak aynı yuvaya her yıl aynı leyleğin dönüp dönmediğinin kesin olarak belirlenebilmesi için halkalama veya uydu takibi yapılması gerekiyor.
Bir yuvada 5 yavru görülebiliyor
Ak leyleklerde üreme dönemi Türkiye’de genellikle mart ayının sonlarında başlıyor.
Dişi leylekler çoğunlukla iki günlük aralıklarla yumurtlarken, bir kuluçkada genellikle 2 ile 5 arasında yumurta bulunuyor.
Yaklaşık 33-34 gün süren kuluçka döneminde hem dişi hem de erkek leylek görev alıyor.
Yavrular yumurtadan çıktıktan sonra da anne ve baba tarafından birlikte besleniyor.
Türkiye’de 5 yavrulu yuvalar da kayıtlara geçti. Haziran 2026’da İstanbul’un Çatalca ilçesinde yere düşen bir yuvadaki 5 yavru, ekipler tarafından kurtarılarak yeniden ebeveynlerinin bulunduğu yuvaya yerleştirildi.
Tekirdağ’da takip edilen başka bir yuvada da 2024 yılında 5 yumurta tespit edildi.
Leylek yuvaları başka kuşlara da ev sahipliği yapıyor
Büyük leylek yuvalarının alt bölümlerindeki dallar arasında oluşan boşluklar, küçük kuşlar için de korunaklı alanlar oluşturuyor.
Özellikle ev serçelerinin leylek yuvalarının alt kısımlarında yuva kurduğu biliniyor.
Bazı büyük leylek yuvalarında bir düzineden fazla serçe yuvasının bulunabildiği belirtiliyor.
Bu nedenle yıllarca kullanılan dev leylek yuvaları, zaman içinde tek bir kuş türünün değil, farklı kuşların birlikte kullandığı küçük bir yaşam alanına dönüşebiliyor.
Yaz sonunda Afrika yolculuğu yeniden başlıyor
Yaz boyunca yavrularını büyüten leylekler, yavruların uçabilecek seviyeye gelmesiyle birlikte sonbahar göçüne hazırlanıyor.
Ağustos ve eylül aylarında sürüler halinde güneye yönelen kuşlar, Anadolu üzerinden Doğu Akdeniz ve Ortadoğu’ya ulaşıyor.
Buradan Afrika’daki kışlama alanlarına geçen leylekler, ilkbaharda aynı büyük göç döngüsünü yeniden başlatıyor.
Çorum’da güncel sayı bilinmiyor
Çorum’da 2000’li yıllarda yapılan gözlem ve sayımlar kentteki leylek varlığı açısından önemli kayıtlar oluşturmasına rağmen, 2026 yılına ait kapsamlı ve güncel bir yuva envanteri kamuya açık kaynaklarda bulunmuyor.
Bu nedenle kent genelinde kaç aktif leylek yuvası bulunduğu ve kaç çiftin ürediği kesin olarak bilinmiyor.
Yaklaşık 20 yıl önce kayıt altına alınan Osmancık, Dodurga, Oğuzlar, İskilip ve Uğurludağ hattındaki yuvaların bugün yeniden incelenmesi halinde, Çorum’daki leylek popülasyonunun yıllar içindeki değişimi ortaya çıkarılabilir.
Yeni bir sayım çalışmasıyla eski yuvaların ne kadarının hâlâ kullanıldığı, yeni yuvaların hangi bölgelerde oluştuğu ve yavru sayılarındaki değişim de belirlenebilir.
Afrika’dan başlayan binlerce kilometrelik göçün ardından Çorum’a ulaşan leylekler, bu yönüyle yalnızca baharın habercisi değil, kıtalar arasında her yıl yeniden kurulan büyük bir doğa döngüsünün de parçası olarak dikkati çekiyor.
