İstanbul'da 23 Nisan 2025 tarihinde meydana gelen 6.2 büyüklüğündeki deprem, sadece sarsıntı değil, aynı zamanda teknolojik sistemlerin sınavı açısından da dikkat çeken bir olay oldu. Özellikle EDİS Deprem Uyarı Sistemi, birçok kullanıcıya 69 saniyeye kadar erken uyarı bildirimi göndererek Türkiye’de yerli erken uyarı sistemlerinin geldiği noktayı bir kez daha gözler önüne serdi.
Erken uyarı sistemi EDİS 69 saniye önce alarm verdi
Yıldız Teknik Üniversitesi Teknoparkı bünyesinde geliştirilen EDİS Deprem Erken Uyarı Sistemi, İstanbul merkezli depreme dair bazı bölgelerde yaşayan kullanıcılara sarsıntıdan saniyeler önce bildirim gönderdi. Deprem merkezine daha uzak olan kullanıcılara ulaşma süresi 69 saniyeye kadar çıktı.
Bu gelişme, bir doğa olayı karşısında saniyelerin bile hayat kurtarıcı olabileceği gerçeğini bir kez daha hatırlattı. Depremin merkez üssüne daha yakın olan yerlerde ise bu süre 8 saniyeye kadar düşse de, sistemin başarısı kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.
EDİS uygulaması nasıl çalışıyor?
EDİS, yapay zeka destekli ve tamamen otonom çalışan bir erken uyarı sistemi. Türkiye'nin farklı noktalarına yerleştirilmiş yüksek teknoloji sismik istasyonlar, fay hattında meydana gelen ani hareketleri anında algılayarak, ilgili bölgelerdeki kullanıcılara deprem öncesi uyarı bildirimi gönderiyor.
Deprem dalgalarının yayılma hızlarına göre çalışan bu sistem, öncü P dalgasını tespit ederek, daha yıkıcı olan S dalgası ulaşmadan önce alarm veriyor. Bu sayede bireylerin sarsıntıdan önce birkaç saniye de olsa önlem alabilmesi sağlanıyor.
Deprem sırasında bildirimi ilk o verdi
23 Nisan’da yaşanan Silivri merkezli deprem, Marmara Bölgesi'nin birçok ilinde yoğun şekilde hissedilirken, EDİS sisteminin performansı kullanıcılar tarafından sosyal medyada da büyük ilgi gördü. Uygulama, İstanbul’un uzak noktalarında yaşayan vatandaşlara 1 dakikaya yakın zaman kazandırdı.
EDİS, sadece bireysel kullanıcılar için değil, kamu kurumları, okullar ve hastaneler gibi toplu yaşam alanları için de entegre çözümler sunuyor. Bu sistem sayesinde elektrik kesintileri, doğalgaz vanalarının otomatik kapanması gibi önlemler de hızla devreye alınabiliyor.
"EDİS ile deprem geldiğinde değil, gelirken haberiniz olur"
EDİS kurucularından Ali Erişen, sistemin temel hedefinin insanlara zaman kazandırmak olduğunu belirterek, "Depremler kaçınılmazdır ama etkileri azaltılabilir. Sistemimizle deprem olurken değil, olmadan önce harekete geçmek mümkün." ifadelerini kullandı.
Erişen, daha önceki İzmir depremini de 23 saniye önceden tespit ettiklerini belirterek EDİS’in istikrarlı bir şekilde çalıştığını ve testlerden başarıyla geçtiğini vurguladı.
Erken uyarı sistemleri hayat kurtarabilir mi?
Depremin ne zaman olacağını öngörmek mümkün değil; ancak erken uyarı sistemleri sayesinde deprem sırasında alınacak birkaç saniyelik önlem bile can kayıplarını ciddi şekilde azaltabiliyor. Japonya, Meksika ve ABD gibi ülkelerde uzun süredir kullanılan bu teknoloji, artık Türkiye’de de EDİS gibi yerli projelerle yaygınlaşıyor.
Uzmanlara göre, özellikle okullar, hastaneler, metro istasyonları gibi kalabalık alanlarda bu sistemlerin entegrasyonu, ilerleyen dönemlerde daha büyük faydalar sağlayabilir.
