ABD tarihinin en ölümcül terör saldırılarından biri olan 11 Eylül 2001 saldırılarının üzerinden 25 yıl geçti. El Kaide mensubu 19 saldırganın kaçırdığı dört yolcu uçağıyla gerçekleştirilen saldırılarda New York’taki Dünya Ticaret Merkezi, Washington yakınlarındaki Pentagon ve Pennsylvania’daki bir bölge hedef olurken, toplam 2 bin 977 kişi hayatını kaybetti. Saldırılar yalnızca ABD'nin güvenlik politikalarını değil, Afganistan ve Irak savaşlarından küresel terörle mücadele stratejilerine, havacılık güvenliğinden istihbarat yapılanmalarına kadar dünya siyasetini kökten değiştirdi.
11 Eylül 2026'da ABD genelinde saldırıların 25. yılı dolayısıyla anma törenleri düzenleniyor. New York'taki 9/11 Memorial Plaza'da kurban yakınlarının katılımıyla yapılan törende saldırılarda ve 1993 Dünya Ticaret Merkezi bombalamasında hayatını kaybedenlerin isimleri okunuyor. Bu yılki törende ilk kez, saldırıların ardından maruz kaldıkları toksik maddeler nedeniyle ilerleyen yıllarda yaşamını yitirenler için de ayrı bir saygı duruşu gerçekleştiriliyor.
Dört uçak aynı sabah kaçırıldı
11 Eylül 2001 sabahında El Kaide bağlantılı 19 kişi, ABD'nin iç hatlarında sefer yapan dört yolcu uçağını kaçırdı. FBI kayıtlarına göre saldırganların tamamı El Kaide tarafından eğitilmişti; 15'i Suudi Arabistan, ikisi Birleşik Arap Emirlikleri, biri Mısır ve biri Lübnan vatandaşıydı. Dört saldırgan pilotun üçü daha önce Almanya'nın Hamburg kentindeki El Kaide hücresiyle bağlantılıydı.
Kaçırılan uçaklardan American Airlines'ın 11 sefer sayılı uçağı New York'taki Dünya Ticaret Merkezi'nin Kuzey Kulesi'ne, United Airlines'ın 175 sefer sayılı uçağı ise Güney Kulesi'ne çarptı. American Airlines'ın 77 sefer sayılı uçağı Pentagon'a yönlendirilirken, United Airlines'ın 93 sefer sayılı uçağı Pennsylvania'da düştü.
İlk uçak saat 08.46'da Kuzey Kulesi'ne çarptı
American Airlines 11 sefer sayılı uçak, yerel saatle 08.46'da Dünya Ticaret Merkezi'nin Kuzey Kulesi'ne çarptı. İlk dakikalarda yaşanan olayın bir kaza olup olmadığı tartışılırken, 09.03'te ikinci uçağın Güney Kulesi'ne çarpması saldırının koordineli olduğu gerçeğini ortaya koydu.
Dünya Ticaret Merkezi'nin kuleleri çarpmaların ardından çıkan büyük yangınlar ve yapısal hasar nedeniyle çöktü. Güney Kulesi 09.59'da, Kuzey Kulesi ise 10.28'de yıkıldı. NIST tarafından yıllar süren teknik incelemelerde, uçak çarpmalarının taşıyıcı sistemlerde yol açtığı hasarın ve uzun süre devam eden yangınların çökmelerde belirleyici olduğu sonucuna varıldı.
Pentagon da hedef alındı
Saldırıların üçüncü hedefi ABD Savunma Bakanlığının merkezi Pentagon oldu. American Airlines'ın 77 sefer sayılı uçağı saat 09.37 civarında Virginia eyaletinin Arlington bölgesindeki binaya çarptı.
Pentagon'daki saldırıda uçakta bulunanlarla birlikte toplam 184 kişi hayatını kaybetti. Böylece 11 Eylül saldırıları yalnızca New York'un finans merkezini değil, ABD'nin askeri yönetim merkezini de doğrudan hedef almış oldu.
Flight 93 yolcuları saldırganlara karşı koydu
Dördüncü uçak olan United Airlines 93 sefer sayılı uçaktaki yolcular, telefon görüşmeleri aracılığıyla New York ve Washington'daki saldırılardan haberdar oldu. Yolcular ve mürettebatın bir bölümü saldırganlara karşı koymak için harekete geçti.
Uçak saat 10.03 civarında Pennsylvania'nın Somerset County bölgesindeki boş bir araziye düştü. Uçaktaki 40 yolcu ve mürettebat hayatını kaybetti. 9/11 Memorial'ın verilerine göre uçağın Washington'a yönelmekte olduğu değerlendiriliyor; yolcuların müdahalesi sonucunda hedeflenen başka bir binaya ulaşamadığı kabul ediliyor.
2 bin 977 kişi hayatını kaybetti
11 Eylül saldırılarında saldırganlar hariç toplam 2 bin 977 kişi yaşamını yitirdi. Bunların 2 bin 753'ü New York'ta, 184'ü Pentagon'da, 40'ı ise Flight 93'te hayatını kaybetti. Kurbanlar yaklaşık 90 farklı ülkenin vatandaşlarından oluşuyordu.
Ölenler arasında yüzlerce itfaiyeci, polis ve diğer ilk müdahale görevlileri de bulunuyordu. FBI verilerine göre saldırılarda 400'den fazla ilk müdahale çalışanı yaşamını yitirdi ve yaklaşık 3 bin çocuk anne ya da babasını kaybetti.
Saldırıların arkasında El Kaide vardı
ABD makamları saldırıların kısa süre içerisinde Usame bin Ladin liderliğindeki El Kaide tarafından planlandığını belirledi. 11 Eylül Komisyonu'nun daha sonra yayımladığı kapsamlı rapor, saldırı planının yıllar boyunca geliştirildiğini ve saldırganların ABD içinde uçuş eğitimi de dahil olmak üzere hazırlık yaptığını ortaya koydu.
FBI, 11 Eylül saldırılarıyla ilgili soruşturmayı kurum tarihinin en büyük operasyonlarından biri olarak yürüttü. Binlerce ajan ve uzman görevlendirilirken saldırganların seyahat geçmişleri, finansal ilişkileri, iletişimleri ve El Kaide bağlantıları ayrıntılı biçimde incelendi.
ABD Afganistan'a savaş açtı
Saldırıların ardından dönemin ABD Başkanı George W. Bush yönetimi “teröre karşı savaş” politikasını ilan etti. El Kaide lideri Usame bin Ladin'in Afganistan'da bulunduğu ve Taliban yönetiminin örgüte barınma imkanı sağladığı gerekçesiyle ABD öncülüğündeki güçler 7 Ekim 2001'de Afganistan'a askeri operasyon başlattı.
Taliban yönetimi kısa süre içerisinde devrilmesine rağmen savaş yaklaşık 20 yıl sürdü. ABD ve NATO güçlerinin 2021'de Afganistan'dan çekilmesinin ardından Taliban yeniden ülke yönetimini ele geçirdi.
Güvenlik politikaları baştan aşağı değişti
11 Eylül saldırıları ABD'de iç güvenlik sisteminin yeniden yapılandırılmasına neden oldu. Havalimanı güvenliği sıkılaştırılırken yolcu kontrolleri, kokpit güvenliği, bagaj taramaları ve uçuş güvenliği uygulamaları dünya genelinde değiştirildi.
ABD'de İç Güvenlik Bakanlığı kuruldu, istihbarat kurumları arasındaki bilgi paylaşımı artırıldı ve yeni terörle mücadele mevzuatı yürürlüğe girdi. 11 Eylül Komisyonu da istihbarat kurumları arasındaki koordinasyon eksikliklerini ve saldırı öncesindeki güvenlik açıklarını incelemek amacıyla oluşturuldu.
11 Eylül'ün sağlık etkileri yıllar sonra da sürdü
Dünya Ticaret Merkezi'nin çökmesiyle Manhattan'ın güneyi yoğun toz ve toksik maddelerle kaplandı. Kurtarma ve enkaz çalışmalarında görev alan binlerce itfaiyeci, polis, sağlık çalışanı ve gönüllü uzun süre bu maddelere maruz kaldı.
Aradan geçen yıllarda solunum hastalıkları, bazı kanser türleri ve diğer sağlık sorunları nedeniyle binlerce kişinin hayatını kaybettiği bildirildi. 9/11 Memorial & Museum, saldırıların 25. yılındaki anma törenine bu nedenle ilk kez yedinci bir saygı duruşu ekledi.
New York'ta anma töreni düzenleniyor
-
yıl dönümünde New York'taki 9/11 Memorial Plaza'da hayatını kaybedenlerin yakınları bir araya geliyor. Anma programında saldırılarda ölenler ile 1993 Dünya Ticaret Merkezi saldırısının kurbanlarının isimleri aile üyeleri tarafından tek tek okunuyor.
Programda uçakların kulelere çarptığı, Dünya Ticaret Merkezi kulelerinin çöktüğü, Pentagon'un vurulduğu ve Flight 93'ün düştüğü saatlerde saygı duruşları yapılıyor. Tören 08.30'da başlarken ilk saygı duruşu American Airlines 11 sefer sayılı uçağın Kuzey Kulesi'ne çarptığı 08.46'da gerçekleştiriliyor.
25 yıl sonra yeni nesiller 11 Eylül'ü tarihten öğreniyor
Aradan geçen çeyrek yüzyıl, 11 Eylül'ü bizzat hatırlayanlarla saldırılardan sonra doğan kuşaklar arasındaki farkı da büyüttü. 9/11 Memorial & Museum'a göre yaklaşık 100 milyon Amerikalı saldırıları hatırlayamayacak kadar genç veya olaylardan sonra doğdu.
Bu nedenle 25. yıl dönümünün ana temalarından biri saldırıların yeni nesillere aktarılması oldu. New York'taki müze ve anıt kompleksi, hayatını kaybedenleri anmanın yanı sıra saldırıların siyasi, toplumsal ve insani sonuçlarını gelecek kuşaklara aktarmayı temel görevlerinden biri olarak sürdürüyor.
11 Eylül dünya siyasetinde bir kırılma noktası oldu
11 Eylül saldırıları, Soğuk Savaş sonrası uluslararası sistemin en önemli dönüm noktalarından biri olarak kabul ediliyor. ABD'nin dış politika öncelikleri terörle mücadele ekseninde yeniden şekillenirken Afganistan ve daha sonra Irak'taki askeri müdahaleler dünya siyasetinde uzun süreli sonuçlar doğurdu.
Saldırıların üzerinden 25 yıl geçmesine rağmen 11 Eylül; güvenlik, terörle mücadele, istihbarat, savaş, göç, insan hakları ve dış politika tartışmalarındaki etkisini sürdürüyor. ABD'de her yıl 11 Eylül, “Patriot Day” ve “National Day of Service and Remembrance” kapsamında hayatını kaybedenlerin anıldığı bir gün olarak değerlendiriliyor.
