Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) 2025 yılı Hanehalkı Tüketim Harcamaları Araştırması kapsamında yayımladığı gıda israfı göstergeleri, gelir grupları arasındaki tüketim alışkanlıkları ve israf davranışlarına ilişkin dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.
Araştırmaya göre düşük gelirli haneler gıda tüketiminde daha planlı ve tasarruflu davranırken, yüksek gelir gruplarında özellikle taze meyve, sebze ve süt ürünlerinde israf oranlarının daha yüksek olduğu görüldü.
Düşük gelirli hanelerde gıda israfı çok daha düşük
Araştırma sonuçlarına göre en düşük gelir grubunda yer alan hanelerin yüzde 93,9'u satın aldıkları gıda ürünlerini hiçbir zaman çöpe atmadığını belirtti.
En yüksek gelir grubunda ise gıda maddelerini hiç çöpe atmadığını ifade edenlerin oranı yüzde 73,3 olarak kaydedildi. Türkiye genelinde bu oran yüzde 84 seviyesinde gerçekleşti.
Veriler, gelir düzeyi düştükçe gıda ürünlerinin daha dikkatli tüketildiğini ortaya koydu.
Dar gelirli vatandaş alışveriş listesine bağlı kalıyor
TÜİK araştırmasında alışveriş planlama alışkanlıkları da incelendi.
En düşük gelir grubundaki hanelerin yüzde 57,3'ü market ve pazar alışverişine çıkmadan önce liste hazırladığını belirtirken, en yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 49,9 olarak ölçüldü.
Uzmanlar, bütçe kısıtlarının düşük gelirli aileleri daha planlı alışveriş yapmaya yönlendirdiğini değerlendiriyor.
Fiyat takibini yüksek gelir grupları daha fazla yapıyor
Araştırmada dikkat çeken bir başka sonuç ise fiyat takibi konusunda ortaya çıktı.
Ürün fiyatlarını düzenli takip ettiğini belirtenlerin oranı en yüksek gelir grubunda yüzde 18,2 olarak kaydedildi. En düşük gelir grubunda ise bu oran yüzde 9,3 seviyesinde kaldı.
Bu durumun, yüksek gelir gruplarının farklı ürün ve marka seçenekleri arasında daha fazla karşılaştırma yapmasından kaynaklanabileceği değerlendiriliyor.
Son tüketim tarihi konusunda gelir farkı dikkat çekti
Araştırma sonuçları, gıda etiketlerinin okunması ve anlaşılması konusunda da gelir grupları arasında belirgin farklar bulunduğunu gösterdi.
"Son tüketim tarihi" kavramının ne anlama geldiğini bilmediğini belirtenlerin oranı en düşük gelir grubunda yüzde 16,6 olurken, en yüksek gelir grubunda bu oran yüzde 1,9 olarak kaydedildi.
"Tavsiye edilen tüketim tarihi" hakkında bilgi sahibi olmadığını belirtenlerin oranı ise düşük gelir grubunda yüzde 21,6, yüksek gelir grubunda yüzde 5,3 oldu.
Düşük gelirli hanelerde en fazla ekmek israf ediliyor
İsraf edilen gıda türleri incelendiğinde gelir gruplarına göre farklılıklar ortaya çıktı.
Düşük gelirli hanelerde en fazla israf edilen ürün yüzde 38,6 ile ekmek oldu. Aynı grupta taze meyve ve sebze israfının payı yüzde 33 seviyesinde gerçekleşti.
Araştırma, temel tüketim maddesi olan ekmeğin düşük gelirli ailelerde dahi israf edilen ürünler arasında ilk sırada yer aldığını gösterdi.
Yüksek gelir grubunda taze meyve ve sebze ilk sırada
En yüksek gelir grubunda ise israf edilen gıda türleri farklılık gösterdi.
Bu grupta taze meyve ve sebzeler yüzde 44,3 ile en fazla israf edilen ürün grubu olarak öne çıktı. Ekmek israfı ise yüzde 27,8 seviyesinde kaldı.
Süt ve süt ürünlerinde de yüksek gelir grubundaki israf oranı yüzde 17,5 olurken, düşük gelir grubunda bu oran yüzde 13,4 olarak ölçüldü.
Toplumun büyük bölümü israfı önlemeye çalışıyor
Araştırmaya göre Türkiye genelinde vatandaşların büyük çoğunluğu gıda israfını azaltmaya yönelik çaba gösterdiğini ifade etti.
Katılımcıların yüzde 83,6'sı gıda israfını önlemek için elinden gelen gayreti gösterdiğini belirtirken, bu oran en yüksek gelir grubunda yüzde 80 seviyesinde kaldı.
Diğer gelir gruplarında ise oranların yüzde 84-85 bandında seyrettiği görüldü.
Veriler tüketim alışkanlıklarındaki farkı ortaya koydu
TÜİK'in yayımladığı veriler, gelir düzeyinin gıda tüketimi, alışveriş planlaması ve israf davranışları üzerinde önemli etkiler oluşturduğunu ortaya koydu.
Araştırma sonuçları, düşük gelirli hanelerin bütçelerini korumak amacıyla daha planlı hareket ettiğini ve gıda israfından kaçınmaya çalıştığını gösterirken, yüksek gelirli kesimlerde özellikle taze meyve, sebze ve süt ürünlerinde daha yüksek israf oranları görüldüğünü ortaya koydu.