Yüksek enflasyonun, düşen alım gücünün ve kredi kanallarındaki sıkılaşmanın birleşmesiyle milyonlarca kişi geçimini artık “eksi hesap” üzerinden döndürmeye çalışıyor. Halk arasında eksi hesap olarak bilinen Kredili Mevduat Hesapları, son üç yılda rekor seviyede büyüdü. 21 Kasım haftasında hem bireysel hem ticari KMH toplamı 929 milyar 518 milyon liraya yükseldi. Böylece üç yılda KMH faturası 15 kat artmış oldu.
Eylül 2022’de yürürlüğe alınan sistemin başlangıç toplamı 57 milyar liraydı. Bugün ulaşılan rakam, ekonomideki daralmanın ve hanehalkı üzerindeki baskının nasıl keskinleştiğini açık bir biçimde ortaya koyuyor.
KMH kullanan kişi sayısı 31 milyona ulaştı
Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi verilerine göre KMH kullanan kişi sayısı, Eylül 2022 ile Eylül 2025 arasında yüzde 19 artışla 31.2 milyon kişiye çıktı. Sadece bu yılın sonunda, geçen yılın aynı dönemine göre 1.6 milyon kişi daha eksi hesaba yöneldi. Geliri giderine yetmeyen kesimin bankalardaki overdraft limitlerini zorlaması, kişi başına borç ortalamasını da hızla yukarı çekti.
2022 Eylül ayında kişi başına ortalama KMH 2 bin 149 liraydı. Bu yıl aynı dönemde 21 bin 507 liraya yükseldi. Üstelik 2024 sonunda kişi başına borç 12 bin lira civarındaydı. Kısacası, vatandaş yalnızca dokuz ayda 9 milyar 168 milyon lira ek borçlanmaya mecbur kaldı.
Vatandaş eksi hesabı bile kapatamıyor: Tasfiyelik oran yükseldi
Geri ödeme güçlüğü artık doğrudan KMH hesaplarına da yansıyor. Geçen yıl Eylül ayında tasfiye edilmesi gereken KMH oranı yüzde 2.5 seviyesindeydi. Bu yıl aynı dönemde oran yüzde 4.2’ye yükseldi. Eylül itibarıyla tasfiyelik KMH tutarı 25 milyar lirayı aşmış durumda.
İl bazında bakıldığında tablo daha da çarpıcı. Tasfiye oranının en yüksek olduğu il yüzde 11.9 ile Diyarbakır. Onu yüzde 10.6 ile Mardin, yüzde 9.5 ile Şanlıurfa izliyor. KMH kullanım artışında ise Tunceli yüzde 136’lık sıçramayla ilk sırada. İlk 10 il arasında, 6 Şubat Depremleri’nden ağır etkilenen beş ilin bulunması da dikkat çekiyor.
KMH'nin kredi sistemi içindeki payı hızla büyüyor
Eylül 2022’de toplam krediler içinde KMH’nin payı yüzde 1.5 düzeyindeydi. Miktar olarak ise 104 milyar 869 milyon lira. Bugün bu pay yüzde 4’ü aşmış durumda. Üç yılda 8 katın üzerinde büyüyen bu rakam, ekonomik sıkışmanın en somut göstergelerinden biri olarak değerlendiriliyor. Özellikle tüketici kredilerindeki kısıtlamalar, vatandaşın eksi hesaba yönelişini hızlandıran temel faktörlerden biri haline geldi.
BDDK verilerine göre 929 milyar liralık toplam KMH’nin 706 milyar lirasını bireysel tüketici kredileri, 222 milyar lirasını ise taksitli ticari krediler oluşturuyor. Bu dağılım, yükün ağırlıklı olarak hanehalkının sırtında olduğunu ortaya koyuyor.
KMH faizi yüzde 4.5: Kolay erişim talebi artırıyor
KMH kullanımının hızlı artışında erişim kolaylığı önemli rol oynuyor. Hesapta bakiye olmasa bile otomatik olarak devreye giren KMH, günlük faiz işletmesi sayesinde nakit ihtiyacına anında yanıt veriyor. KMH faiz oranı yüzde 4.5, gecikme faizi ise yüzde 4.8 seviyesinde bulunuyor. Üzerine Banka Sigorta Muamele Vergisi ve Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu eklenince maliyet daha da yükseliyor.
Buna rağmen hem işletmeler hem bireyler, kredi kanallarının kapandığı bir dönemde KMH’yi son çıkış kapısı olarak kullanmak zorunda kalıyor. Gelirler enflasyon karşısında erimeye devam ettikçe, KMH borcunun da artmayı sürdüreceği öngörülüyor.