Türkiye ekonomisindeki sıkışma bu kez karşılıksız çek rakamlarıyla net biçimde ortaya çıktı. Yüksek faiz politikası, finansmana erişimde yaşanan zorluklar ve piyasadaki durgunluk, ticaretin en temel ödeme araçlarından biri olan çekleri adeta işlevsiz hale getirdi. Son iki yıla ait veriler, ödeme krizinin ulaştığı boyutu gözler önüne serdi.
Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi tarafından açıklanan son istatistikler, özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerin borçlarını çevirmekte ciddi sorun yaşadığını ortaya koyuyor. Artan maliyetler ve daralan nakit akışı, birçok işletmeyi çeklerini karşılayamaz duruma getirdi.
Karşılıksız çek tutarı 225 milyar liraya dayandı
2025 yılının Ocak-Kasım dönemini kapsayan verilere göre, bankalara ibraz edilmesine rağmen karşılığı bulunmayan çeklerin toplam tutarı 225 milyar TL’ye ulaştı. Bu rakam, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 49’luk artış anlamına geliyor.
Tablonun asıl çarpıcı yanı ise iki yıllık kıyaslamada ortaya çıkıyor. 2023 yılının aynı dönemiyle karşılaştırıldığında, karşılıksız çek tutarındaki artış oranı yüzde 355’e yükseldi. Uzmanlar, bu artışın yalnızca ticari riskten değil, sistematik bir finansman krizinden kaynaklandığını vurguluyor.
Keşideci sayısı arttı, ödeme zinciri zayıfladı
Karşılıksız çek yazan kişi ve firma sayısındaki artış da dikkat çekici boyutlara ulaştı. Nefes’te yer alan habere göre, çeki karşılıksız çıkan keşideci sayısı yüzde 13 artarak 31 bin 600’e yükseldi. Bu kişilere ve firmalara ait toplam 272 bin çek için karşılıksız işlemi yapıldı.
Daha sonra ödenen çekler düşüldüğünde bile piyasadaki yük hafiflemedi. Kasım ayı özelinde bakıldığında, karşılıksız çıkan çeklerin toplam ibraz edilen çeklere oranı tutar bazında yüzde 3 seviyesine kadar çıktı. Bu oran, ticarette güven sorununu derinleştiren önemli bir gösterge olarak değerlendiriliyor.
Ticaretin merkezi İstanbul’da risk yoğunlaşıyor
Karşılıksız çeklerin illere göre dağılımı, krizin ticaretin yoğun olduğu büyük şehirlerde daha sert hissedildiğini gösteriyor. 2025’in ilk 11 ayında ödenmeyen çek tutarının en yüksek olduğu il İstanbul oldu. İstanbul’u sırasıyla Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya takip etti.
Uzmanlara göre bu tablo, sadece bölgesel bir sorun değil; ülke genelinde ticari hayatın yavaşladığının güçlü bir göstergesi. Büyük şehirlerdeki ödeme sorunları, tedarik zincirinin tamamını etkileyerek Anadolu’daki işletmelere de yansıyor.
Çek sayısı azalıyor, tutarlar büyüyor
Piyasadaki daralma, bankalara ibraz edilen çek sayısında da kendini gösterdi. Verilere göre toplam çek adedi yüzde 11 azalırken, yüksek enflasyonun etkisiyle çeklerin parasal büyüklüğü yüzde 28 arttı. Bankalar üzerinden geçen toplam çek tutarı 8 trilyon 605 milyar TL’ye ulaştı.
Ekonomistler, çek sayısındaki düşüşün ticaret hacmindeki daralmayı, tutarlardaki artışın ise enflasyon baskısını net biçimde yansıttığını belirtiyor. Mevcut tablo, finansmana erişimde kalıcı bir rahatlama sağlanmadığı sürece karşılıksız çek riskinin artarak devam edebileceğine işaret ediyor.