ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi’ne bağlı NOAA Uzay Hava Tahmin Merkezi, son günlerde art arda yaşanan güçlü Güneş patlamalarının Dünya üzerindeki etkilerinin önümüzdeki günlerde hissedilebileceğini açıkladı. Uzmanlar, özellikle yüksek enerjili parçacık olayları ve koronal kütle atımı riskine dikkat çekiyor.
X sınıfı patlamalar 1 Şubat’ta başladı
Süreç, 1 Şubat’ta UTC’ye göre saat 12.33’te meydana gelen X1.0 şiddetindeki Güneş patlamasıyla başladı. Yaklaşık 11 saat sonra, saat 23.37’de bu kez X8.1 şiddetinde çok daha güçlü bir patlama kaydedildi.
Güneş’teki hareketlilik 2 Şubat’ta da devam etti ve X2.8 ile X1.6 şiddetinde iki ayrı patlama daha gözlemlendi. Bilim insanları, kısa sürede yaşanan bu yoğunluğun olağan dışı bir tablo oluşturduğunu belirtiyor.
X8.1, son aylardaki en güçlü patlama
Bilimsel sınıflandırmada Güneş’in üretebileceği en güçlü patlamalar “X sınıfı” olarak tanımlanıyor. X8.1 şiddetindeki patlama, Ekim 2024’ten bu yana kaydedilen en güçlü Güneş patlaması oldu.
Tarihsel veriler incelendiğinde ise bu patlama, bugüne kadar ölçülen en güçlü 19’uncu Güneş patlaması olarak kayıtlara geçti. Bu yönüyle olay, bilim dünyasında da yakından izleniyor.
Kaynak: RGN 4366 güneş lekesi grubu
Patlamaların tamamının, Güneş yüzeyinde yeni beliren ve “RGN 4366” olarak adlandırılan güneş lekesi grubundan kaynaklandığı belirtildi. Bu leke grubunun Dünya’ya dönük konumu, önümüzdeki günlerde riskin artmasına neden oluyor.
Uzmanlar, bu konumlanmanın yüksek enerjili parçacık akışları ve Koronal Kütle Atımı (CME) ihtimalini artırdığını vurguluyor.
Koronal kütle atımları iki kritik etki yaratabiliyor
Koronal Kütle Atımları, Güneş’ten uzaya fırlayan devasa plazma bulutları olarak tanımlanıyor. Bu bulutlar Dünya’nın manyetik alanıyla etkileşime girdiğinde iki temel sonuç ortaya çıkabiliyor.
Bir yandan gökyüzünde güçlü ve geniş alanlara yayılan kutup ışıkları (aurora) gözlemlenebiliyor. Öte yandan uyduların işleyişinde aksamalar, elektrik şebekelerinde dalgalanmalar ve iletişim sistemlerinde geçici kesintiler yaşanabiliyor.
Güneş döngüsü sakinleşse de risk sürüyor
Bilim insanları, Güneş’in 11 yıllık döngüsünün en aktif evresinin büyük ölçüde geride kaldığını belirtiyor. Ancak buna rağmen, 2030 civarında başlaması beklenen yeni döngüye kadar bu tür güçlü ve dikkat çekici patlamaların devam edebileceği ifade ediliyor.
Söz konusu gelişmeler, uzay hava olaylarının yakından izlenmesinin neden kritik olduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
UTC nedir ve neden kullanılıyor?
UTC, Eş Güdümlü Evrensel Zaman anlamına geliyor ve havacılık, uzay araştırmaları ile bilimsel ölçümlerde referans saat olarak kullanılıyor. Dünya genelinde ortak bir zaman standardı sağladığı için tercih ediliyor.
Uzaydaki bir olay tüm dünyayı etkileyebildiğinden, her ülkenin yerel saatinin kullanılması bilimsel verilerde karmaşaya yol açabiliyor. Bu nedenle Güneş patlamaları ve benzeri olaylarda UTC saati esas alınıyor.