Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, Türkiye’de kayıtlı 90 binden fazla insansız hava aracı ile yaklaşık 2 milyon İHA pilotunu ilgilendiren İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı’nı güncelleyerek yürürlüğe koydu. Yeni sistemde uçuş yetkisi aracın ağırlığı yerine pilotun P0, P1 ve P2 olarak belirlenen lisans seviyesine bağlanırken, haritada yeşil bölge olarak gösterilen alanlarda ayrıca uçuş izni alınması şartı kaldırıldı.
İHA mevzuatı kapsamlı biçimde yenilendi
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan yeni talimatla İHA sistemlerinin kayıt, tescil, ithalat ve operasyon süreçleri yeniden düzenlendi. Pilot yetkilendirmeleriyle üretici ve ithalatçıların yükümlülükleri de güncel ihtiyaçlar doğrultusunda değiştirildi.
Emniyet, denetim ve dijital takip süreçlerinin de kapsama alındığı düzenlemenin teknolojik gelişmeler ve uluslararası uygulamalar dikkate alınarak hazırlandığı belirtildi. Türkiye’de İHA’lara ilişkin kayıt, uçuş izni ve yetkilendirme işlemleri SHGM’nin oluşturduğu dijital sistemler üzerinden yürütülüyor.
Uçuş yetkisi aracın ağırlığına göre belirlenmeyecek
Yeni talimatın en önemli değişikliklerinden biri, uçuş yetkisinin İHA’nın ağırlığından ayrılarak pilotun eğitim ve lisans seviyesine bağlanması oldu. Buna göre pilotlar P0, P1 ve P2 olmak üzere üç farklı lisans sınıfında yetkilendirilecek.
P0 amatör, P1 ticari ve P2 ileri seviye pilot lisansı olarak uygulanacak. SHGM, bu yetkilendirme modelinin dünyada ilk kez Türkiye’de hayata geçirildiğini ve daha sade bir lisans yapısı oluşturacağını bildirdi.
Yeşil bölgelerde izin şartı kaldırıldı
Yeni düzenlemeyle harita üzerinde yeşil bölge olarak tanımlanan alanlarda gerçekleştirilecek uçuşlar için ayrıca izin başvurusunda bulunulmayacak. Böylece uygun bölgelerde yapılacak İHA uçuşlarının daha hızlı ve kolay biçimde gerçekleştirilebilmesi amaçlanıyor.
Önceki uygulamada serbest bölgeler dışındaki alanlarda uçuş izni alınması gerekiyor ve pilotların kayıt işlemlerini tamamlaması zorunlu tutuluyordu. Yeni sistemle izin, bildirim ve takip işlemlerinin tek bir dijital kanal üzerinden yürütülmesi planlanıyor.
Her uçuş için risk analizi istenmeyecek
Talimatla her uçuş öncesinde ayrı ayrı risk analizi hazırlanması uygulamasına son verilecek. Pilotun lisans seviyesi, uçuş yapılacak bölge ve operasyonun niteliği dikkate alınarak daha hızlı bir değerlendirme sistemi uygulanacak.
Oyuncak niteliğindeki basit insansız hava araçları ise lisans ve kayıt yükümlülüğünden muaf tutulacak. Hangi araçların bu kapsamda değerlendirileceği, teknik özellikleri ve kullanım amaçlarına göre belirlenecek.
Teknik güvenlik şartları artırıldı
Uçuş süreçlerinin kolaylaştırılmasına karşılık İHA’lara yönelik bazı teknik güvenlik şartları zorunlu hale getirildi. Coğrafi sınırlama olarak bilinen geofence sistemiyle araçların yasaklı veya kısıtlı bölgelere girmesinin önlenmesi hedefleniyor.
Uzaktan tanımlama ve yazılım sertifikasyonu gibi teknolojik gereklilikler de yeni dönemin zorunlu uygulamaları arasında yer alacak. Uzun mesafeli ve otonom uçuşlar için ayrıca İHA koridorları tanımlanacak.
Bütün işlemler İHATTYS üzerinden yapılacak
İnsansız Hava Aracı Takip ve Trafik Yönetim Sistemi, Türk hava sahasındaki İHA trafiğinin merkezi olarak izlenmesini sağlayacak. Uçuş bildirimi, izin, yetkilendirme, kısıtlanmış bölge ve İHA koridoru bilgileri bu platform üzerinden yönetilecek.
Sisteme kaydedilen uçuşların gerçek zamanlı olarak izlenmesi ve telemetri verilerinin merkezi altyapıya aktarılması planlanıyor. SHGM’nin mevcut dijital platformu da pilotlara uçuş izni oluşturma ve başvurularını takip etme imkânı sunuyor.
Mevcut lisans sahiplerinin hakları korunacak
Yeni düzenlemenin yürürlüğe girmesinden önce alınan belge ve lisansların geçerliliği korunacak. Mevcut pilotlar ile İHA sahiplerine yeni lisans ve kayıt sistemine uyum sağlamaları için geçiş süresi tanınacak.
Uyum süreci 31 Temmuz 2027 tarihinde sona erecek. Bu tarihe kadar mevcut kayıtların, lisansların ve operasyon yetkilerinin yeni sisteme uygun hale getirilmesi gerekecek.
90 binden fazla İHA sistem kapsamında
Yeni talimat, Türkiye’de kayıtlı 90 binden fazla İHA ile yaklaşık 2 milyon pilotu doğrudan ilgilendiriyor. Düzenlemenin amatör kullanımdan ticari operasyonlara, uzun mesafeli uçuşlardan ileri seviye faaliyetlere kadar geniş bir alanı kapsadığı belirtildi.
Yeni sistemle kayıt dışı uçuşların azaltılması, hava sahasının daha güvenli kullanılması ve İHA operasyonlarının merkezi olarak izlenmesi hedefleniyor. Pilotların güncel duyuruları ve uygulama takvimini SHGM’nin resmî platformlarından takip etmeleri gerekiyor.